Vừa qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã ký chứng thực Nghị quyết số 27/2026/QH16, mở ra khuôn khổ chiến lược cho việc huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư công. Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 27/2026/QH16 về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ là quyết định phân bổ nguồn lực tài chính quốc gia, mà còn thể hiện tư duy điều hành mới: chuyển mạnh từ đầu tư dàn trải sang đầu tư trọng tâm, trọng điểm; từ quản lý theo đầu vào sang quản lý theo hiệu quả đầu ra; từ tăng quy mô vốn sang nâng cao chất lượng và sức lan tỏa của đầu tư công. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, bảo đảm an sinh xã hội, củng cố quốc phòng – an ninh và tạo dư địa phát triển dài hạn cho nền kinh tế.
Đầu tư công tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt phát triển
Nghị quyết số 27/2026/QH16 nêu rõ mục tiêu tổng quát của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 là nâng cao hiệu quả đầu tư công, tạo sức lan tỏa, dẫn dắt và thu hút tối đa các nguồn vốn ngoài nhà nước cho đầu tư phát triển; thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh, bền vững; phát huy vai trò của đầu tư công là một trong các động lực tăng trưởng, hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, đồng bộ, hiện đại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng và an ninh.
Đây là cách tiếp cận có tính chiến lược trong bối cảnh nền kinh tế đang cần những “cú hích” mới về hạ tầng, năng suất và khả năng kết nối vùng. Trong nhiều năm qua, đầu tư công không chỉ đóng vai trò kích thích tổng cầu, mà còn tạo nền tảng để huy động nguồn lực xã hội cho phát triển.
Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, ở những địa phương có hạ tầng giao thông đồng bộ, logistics phát triển, kết nối số mạnh và môi trường đầu tư thuận lợi, khu vực tư nhân và dòng vốn đầu tư nước ngoài thường tăng trưởng nhanh hơn. Điều đó cho thấy đầu tư công nếu được thực hiện hiệu quả sẽ không chỉ tạo ra công trình, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho toàn bộ nền kinh tế.
Điểm đáng chú ý trong kế hoạch lần này là sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy quản lý đầu tư công. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu đổi mới quản lý đầu tư công, thực hiện phân bổ, quản lý và sử dụng vốn trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, năng lực cơ sở hạ tầng tăng thêm và mức độ cải thiện đời sống, an sinh xã hội mà người dân được thụ hưởng.
Điều này phản ánh yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng và hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Nếu như trước đây, việc đánh giá đầu tư công chủ yếu dựa trên khối lượng giải ngân hoặc số lượng công trình hoàn thành, thì nay hiệu quả thực chất đối với nền kinh tế và đời sống người dân trở thành tiêu chí quan trọng hơn.
Quy mô vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay
Theo Nghị quyết số 27/2026/QH16, tổng mức vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn nguồn ngân sách nhà nước giai đoạn 2026 - 2030 là 8,22 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương là 3,8 triệu tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng.
Đây là quy mô đầu tư công rất lớn, thể hiện quyết tâm của Quốc hội và Chính phủ trong việc tạo nền tảng hạ tầng chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước. Việc dành nguồn lực lớn cho đầu tư công trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động cho thấy Việt Nam đang chủ động sử dụng chính sách tài khóa như một công cụ thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng sức chống chịu của nền kinh tế.
Tuy nhiên, điểm cốt lõi không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà ở cách thức phân bổ và sử dụng vốn hiệu quả. Nghị quyết yêu cầu bố trí vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước theo hướng tập trung, trọng điểm, giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn 2021 - 2025.
Đây là chủ trương rất quan trọng nhằm khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún, kéo dài thời gian thực hiện và làm giảm hiệu quả sử dụng vốn đã tồn tại nhiều năm. Việc giảm số lượng dự án nhưng tăng mức độ tập trung nguồn lực sẽ giúp các công trình trọng điểm được triển khai nhanh hơn, hoàn thành đúng tiến độ và tạo hiệu quả lan tỏa lớn hơn cho nền kinh tế. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng của Việt Nam rất lớn, từ giao thông, năng lượng, hạ tầng số, logistics đến y tế, giáo dục và thích ứng biến đổi khí hậu, việc lựa chọn đúng dự án và ưu tiên đúng lĩnh vực sẽ có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của kế hoạch đầu tư công trung hạn.
Hướng tới mục tiêu giải ngân trên 95%
Một trong những điểm nhấn quan trọng của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 là mục tiêu phấn đấu giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95% kế hoạch vốn được giao.
Đây là mục tiêu rất thách thức nhưng cần thiết trong bối cảnh nhiều năm qua, tình trạng chậm giải ngân vẫn là “điểm nghẽn” lớn của đầu tư công. Không ít dự án kéo dài nhiều năm, đội vốn, chậm tiến độ do vướng mắc thủ tục, giải phóng mặt bằng, thiếu phối hợp giữa các cơ quan hoặc tâm lý e ngại trách nhiệm trong thực thi công vụ. Việc đặt mục tiêu giải ngân trên 95% cho thấy quyết tâm rất lớn của Quốc hội và Chính phủ trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.
Để đạt được mục tiêu này, điều quan trọng không chỉ là thúc ép tiến độ giải ngân, mà phải đồng thời cải cách mạnh thủ tục hành chính, phân cấp rõ ràng hơn, tăng tính chủ động cho địa phương và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu. Nghị quyết cũng yêu cầu Chính phủ chỉ đạo việc hướng dẫn thực hiện phân bổ vốn cho các dự án theo kết quả đầu ra, gắn với hạch toán kinh tế - xã hội và đánh giá hiệu quả đầu tư theo quy định. Đây là bước tiến quan trọng trong quản trị đầu tư công. Việc quản lý theo kết quả đầu ra sẽ giúp hạn chế tình trạng “chi cho hết vốn”, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực chất của các dự án.
Hoàn thiện hạ tầng chiến lược để tạo dư địa phát triển mới
Trong giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam đứng trước yêu cầu phải hoàn thiện nhanh hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược để tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Hạ tầng giao thông vẫn sẽ là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu với các dự án quan trọng quốc gia như đường bộ cao tốc Bắc – Nam, đường vành đai đô thị lớn, cảng biển, cảng hàng không, đường sắt tốc độ cao, trung tâm logistics và hạ tầng kết nối vùng.
Ngoài giao thông, hạ tầng năng lượng, chuyển đổi số và hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu cũng sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế xanh đang trở thành xu hướng toàn cầu, đầu tư công cần đóng vai trò “vốn mồi” để thu hút đầu tư xã hội vào các lĩnh vực mới như trung tâm dữ liệu, năng lượng tái tạo, hạ tầng AI, đô thị thông minh và công nghiệp công nghệ cao.
Đặc biệt, đầu tư công trong giai đoạn tới không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế, mà còn phải gắn với nâng cao chất lượng sống của người dân. Việc đầu tư vào y tế, giáo dục, nước sạch, hạ tầng xã hội, nhà ở xã hội và các chương trình mục tiêu quốc gia sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bao trùm.
Tăng cường kỷ luật tài khóa và quản lý rủi ro ngân sách
Một điểm đáng chú ý trong Nghị quyết là yêu cầu bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và kiểm soát bội chi ngân sách.
Nghị quyết nêu rõ, đối với vốn cân đối ngân sách địa phương, các địa phương được giao kế hoạch đầu tư công hằng năm trên cơ sở khả năng thu thực tế, bảo đảm không tăng mức bội chi của ngân sách địa phương hằng năm. Điều này cho thấy đầu tư công trong giai đoạn tới sẽ được thực hiện theo hướng thận trọng hơn về tài khóa, tránh tình trạng đầu tư vượt quá khả năng cân đối ngân sách hoặc tạo áp lực nợ công lớn trong tương lai.
Việc dành dự phòng 10% kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách Trung ương theo từng nguồn vốn để xử lý những vấn đề phát sinh trong kỳ kế hoạch cũng là giải pháp cần thiết nhằm tăng tính linh hoạt trong điều hành. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc có quỹ dự phòng sẽ giúp Chính phủ chủ động ứng phó với các biến động bất thường như thiên tai, dịch bệnh, biến động giá nguyên vật liệu hoặc nhu cầu đầu tư cấp bách phát sinh. Đối với vốn ngân sách địa phương, việc dự phòng kế hoạch đầu tư công trung hạn sẽ do Hội đồng nhân dân các cấp quyết định theo quy định pháp luật, qua đó tăng tính chủ động cho địa phương nhưng vẫn bảo đảm kỷ luật ngân sách.
Cải cách thủ tục hành chính – chìa khóa nâng cao hiệu quả đầu tư công
Một trong những nguyên nhân lớn khiến nhiều dự án đầu tư công chậm tiến độ thời gian qua là thủ tục hành chính phức tạp, quy trình kéo dài và thiếu đồng bộ giữa các cơ quan.
Do đó, Nghị quyết lần này đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu cải cách thủ tục hành chính trong triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án đầu tư công. Quốc hội giao Chính phủ khẩn trương ban hành các văn bản hướng dẫn triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính để bảo đảm thực hiện hiệu quả các chương trình. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng bởi nếu không cải cách mạnh về quy trình, cơ chế phối hợp và trách nhiệm thực thi, quy mô vốn lớn sẽ khó chuyển hóa thành hiệu quả thực tế.
Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng yêu cầu Chính phủ tổ chức thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải pháp triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm.
Thông điệp này cho thấy yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công sẽ tiếp tục được đặt ra mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, đầu tư công cần tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, mở đường và tạo nền tảng cho khu vực tư nhân phát triển mạnh hơn.
Việc chuyển mạnh sang đầu tư trọng tâm, trọng điểm; quản lý theo kết quả đầu ra; tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình; cải cách thủ tục hành chính và siết chặt kỷ luật tài khóa là những định hướng đúng đắn.
Khi triển khai thực hiện, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 sẽ không chỉ tạo ra hệ thống hạ tầng hiện đại hơn, mà còn mở ra không gian phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng nhanh, bền vững trong nhiều năm tới.
Thanh Long
