Nghị định số 351/2026/NĐ-CP của Chính phủ không chỉ thay thế quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương, mà còn cho thấy những điều chỉnh đáng chú ý về phạm vi và trọng tâm quản lý nhà nước. Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống, Nghị định làm rõ hơn các nhiệm vụ về năng lượng mới, địa chất, khoáng sản, khoa học - công nghệ, dữ liệu, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và bảo vệ môi trường; đồng thời sắp xếp lại tổ chức theo hướng giảm đầu mối, tập trung chức năng.
Ngày 11/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 351/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương. Nghị định có hiệu lực từ ngày 15/9/2026, thay thế Nghị định số 40/2025/NĐ-CP ngày 26/2/2025.
Theo quy định mới, Bộ Công Thương tiếp tục thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công nghiệp và thương mại. Phạm vi quản lý bao gồm điện, than, địa chất, khoáng sản, dầu khí, năng lượng mới, năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp; các ngành công nghiệp cơ khí, luyện kim, tiêu dùng, thực phẩm, hỗ trợ, môi trường, công nghệ cao; khuyến công, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; thương mại trong nước, xuất nhập khẩu, thương mại biên giới, logistics, phát triển thị trường ngoài nước, quản lý thị trường, xúc tiến thương mại, thương mại điện tử, cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phòng vệ thương mại.
Điểm đáng chú ý là bên cạnh việc kế thừa nhiều chức năng quản lý đã được xác lập, Nghị định 351/2026/NĐ-CP có những điều chỉnh theo hướng làm rõ hơn các lĩnh vực mới, tăng tính cụ thể của một số nhóm nhiệm vụ và sắp xếp lại tổ chức để phù hợp với yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.
Làm rõ hơn các lĩnh vực năng lượng mới
Một trong những nhóm nội dung đáng chú ý của Nghị định 351 là quản lý năng lượng.
Nghị định quy định riêng các nhóm nhiệm vụ liên quan đến điện, năng lượng tái tạo và quản lý nhu cầu điện; quản lý hoạt động điện lực và thị trường điện; dầu khí, than, năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, năng lượng mới và các dạng năng lượng khác; đồng thời quy định nhiệm vụ về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Trong lĩnh vực dầu khí, than và năng lượng, Bộ Công Thương được giao thực hiện quản lý nhà nước đối với hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến; sản xuất, kinh doanh, phân phối dầu khí; năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí; năng lượng mới và các dạng năng lượng khác theo quy định. Đối với than, Bộ quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh và cung cấp than cho sản xuất điện, cũng như thăm dò, khai thác, chế biến than theo thẩm quyền.
Cùng với đó, Nghị định xác định nhiệm vụ quản lý nhà nước về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển năng lượng bền vững và tổ chức thực hiện Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Việc quy định các nhóm nhiệm vụ tương đối cụ thể cho thấy yêu cầu quản lý năng lượng đang được đặt trong một phạm vi rộng hơn, bao quát cả bảo đảm cung ứng điện, vận hành thị trường điện, phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới và sử dụng năng lượng hiệu quả.
Bổ sung, làm rõ phạm vi quản lý về địa chất, khoáng sản
Một điểm đáng chú ý khác là lĩnh vực địa chất, khoáng sản được thể hiện rõ trong phạm vi chức năng của Bộ Công Thương và được quy định thành nhóm nhiệm vụ cụ thể.
Nghị định giao Bộ thực hiện nhiều nhiệm vụ liên quan đến điều tra cơ bản địa chất, điều tra địa chất về khoáng sản; thống kê, kiểm kê tài nguyên địa chất và trữ lượng khoáng sản; thẩm định đề án, dự án, nhiệm vụ điều tra, thăm dò; công nhận kết quả thăm dò; quản lý trữ lượng và xác nhận trữ lượng huy động vào dự án khai thác khoáng sản theo quy định.
Bộ cũng thực hiện các nhiệm vụ về tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy định kỹ thuật, định mức kinh tế - kỹ thuật trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản; chuyển giao cho UBND cấp tỉnh danh mục các khu vực có tài nguyên địa chất, khoáng sản cần bảo vệ và thực hiện những nhiệm vụ khác theo quy định pháp luật, phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Việc xác định rõ phạm vi này đồng thời được phản ánh trong cơ cấu tổ chức khi Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam được quy định là một trong 18 tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước.
Cùng với địa chất, khoáng sản, phạm vi chức năng của Bộ còn bao gồm khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khuyến công và tiểu thủ công nghiệp. Đây là những nội dung cho thấy phạm vi quản lý của Bộ tiếp tục được tổ chức theo hướng bao quát cả các khâu từ năng lượng, nguyên liệu đến sản xuất công nghiệp và phát triển thương mại.
Khoa học, công nghệ, dữ liệu trở thành nhóm nhiệm vụ rõ nét
Nếu năng lượng và khoáng sản phản ánh phạm vi quản lý theo ngành, thì khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số lại cho thấy rõ hơn yêu cầu đổi mới phương thức quản lý.
Nghị định 351 quy định riêng nhóm nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bộ Công Thương được giao xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ thuộc phạm vi quản lý; xây dựng hoặc trình cấp có thẩm quyền các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ chiến lược theo quy định.
Đáng chú ý, Nghị định còn quy định việc phát triển, hướng dẫn xây dựng và khai thác hạ tầng số, nền tảng số, dữ liệu số, cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành Công Thương; xây dựng, kết nối, chia sẻ và khai thác hệ sinh thái dữ liệu Công Thương; bảo đảm an ninh mạng và an toàn thông tin.
Bộ cũng được giao xây dựng, quản lý, vận hành, kết nối, chia sẻ và khai thác các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cơ sở dữ liệu dùng chung, cơ sở dữ liệu quốc gia thuộc phạm vi quản lý với hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức liên quan.
Những nhiệm vụ này cho thấy chuyển đổi số không chỉ được đặt ở góc độ ứng dụng công nghệ trong hoạt động nội bộ, mà được gắn với xây dựng hạ tầng, nền tảng và hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản lý ngành.
Sự thay đổi cũng được thể hiện trong tổ chức bộ máy với việc thành lập Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số trong cơ cấu của Bộ.
Quản lý thương mại điện tử theo hướng số hóa
Thương mại điện tử tiếp tục là một lĩnh vực quản lý quan trọng và được Nghị định quy định tương đối cụ thể.
Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước về thương mại điện tử; xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, kế hoạch, chương trình phát triển thương mại điện tử; hướng dẫn, kiểm tra điều kiện hoạt động; quản lý, giám sát các nền tảng và mô hình thương mại điện tử.
Nghị định đồng thời quy định việc định hướng, thúc đẩy phát triển hạ tầng thương mại điện tử; xây dựng, phát triển và vận hành hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử, các hệ thống phục vụ giám sát, cảnh báo và hỗ trợ quản lý nhà nước.
Đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, Bộ có nhiệm vụ hỗ trợ phát triển, mở rộng thị trường xuất khẩu cho hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Cách quy định này cho thấy quản lý thương mại điện tử ngày càng gắn với hạ tầng số, nền tảng, dữ liệu và công cụ giám sát điện tử, thay vì chỉ tập trung vào việc xây dựng chính sách và kiểm tra điều kiện hoạt động.
Chuyển đổi xanh gắn với bảo vệ môi trường công nghiệp
Một điểm mới đáng chú ý trong cách thiết kế nhiệm vụ là Nghị định dành riêng nhóm nhiệm vụ về chuyển đổi xanh, phát triển bền vững, sản xuất và tiêu dùng bền vững, ứng phó với biến đổi khí hậu trong ngành Công Thương.
Bộ được giao thực hiện nhiệm vụ về phát triển bền vững; quản lý và tổ chức thực hiện Chương trình quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững; thực hiện quản lý nhà nước về ứng phó với biến đổi khí hậu, hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính thuộc trách nhiệm của Bộ.
Nghị định cũng quy định việc xây dựng, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức thực hiện các đề án, dự án, chương trình, kế hoạch về chuyển đổi xanh, trong đó có kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh, giảm phát thải và kinh tế phát thải thấp.
Đáng chú ý, ngay sau nhóm nhiệm vụ này, Nghị định quy định riêng về bảo vệ môi trường trong ngành Công Thương, trong đó có nhiệm vụ phát triển ngành công nghiệp môi trường.
Cách phân nhóm này cho thấy yêu cầu chuyển đổi xanh và bảo vệ môi trường được đặt ngày càng rõ trong phạm vi quản lý ngành công nghiệp và thương mại.
Ngoại thương và phòng vệ thương mại: Tăng tính cụ thể trong hỗ trợ doanh nghiệp
Trong lĩnh vực ngoại thương, Nghị định tiếp tục xác định trách nhiệm quản lý nhà nước đối với xuất khẩu, nhập khẩu, xuất xứ hàng hóa, tạm nhập - tái xuất, tạm xuất - tái nhập, chuyển khẩu, quá cảnh, gia công, thương mại biên giới và các hoạt động liên quan đến mua bán hàng hóa quốc tế.
Đối với phòng vệ thương mại, Nghị định quy định cụ thể các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ, chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và miễn trừ áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.
Bộ có trách nhiệm điều tra vụ việc; áp dụng, rà soát các biện pháp phòng vệ thương mại và biện pháp chống lẩn tránh; hỗ trợ hiệp hội ngành, nghề, thương nhân trong ứng phó với các vụ việc điều tra, rà soát và các biện pháp phòng vệ thương mại của nước ngoài đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.
Đáng chú ý, nhiệm vụ còn bao gồm các vấn đề liên quan đến giải quyết tranh chấp về phòng vệ thương mại tại Tổ chức Thương mại thế giới, cơ quan điều tra nước ngoài và các cơ quan tài phán, cơ quan giải quyết tranh chấp trong nước, nước ngoài hoặc quốc tế.
Điều này cho thấy công tác phòng vệ thương mại không chỉ được đặt trong phạm vi xử lý các vụ việc trong nước, mà còn gắn với yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam ứng phó với các biện pháp phòng vệ thương mại tại thị trường nước ngoài.
Tinh gọn đầu mối, đồng thời tổ chức lại chức năng
Một trong những thay đổi rõ nhất của Nghị định 351 là cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương.
Theo Điều 3, Bộ có 21 tổ chức, trong đó các tổ chức từ khoản 1 đến khoản 18 là các tổ chức giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước; các tổ chức từ khoản 19 đến khoản 21 là đơn vị sự nghiệp công lập phục vụ chức năng quản lý nhà nước của Bộ.
Cơ cấu mới gồm các vụ, cục và đơn vị như Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên; Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Pháp chế; Văn phòng Bộ; Cục Năng lượng - Dầu khí; Cục Điện lực; Cục Công nghiệp; Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp; Cục Hóa chất; Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước; Cục Thương mại điện tử; Ủy ban Cạnh tranh quốc gia; Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số; Cục Xuất nhập khẩu; Cục Phòng vệ thương mại; Cục Xúc tiến thương mại và Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam.
Đáng chú ý, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên được tổ chức thành 6 phòng.
So với cơ cấu trước đây, bộ máy được tinh gọn từ 22 xuống 21 tổ chức; số đơn vị giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước giảm từ 19 xuống 18.
Việc tinh gọn không chỉ thể hiện ở giảm số lượng đầu mối, mà còn ở việc sắp xếp, tập trung lại chức năng. Các lĩnh vực phát triển thị trường nước ngoài và thương mại đa biên được quy về một đầu mối; trong khi khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được tổ chức thành một cục chuyên trách. Cùng với đó là các đầu mối thể hiện rõ hơn yêu cầu quản lý năng lượng, thị trường trong nước, an toàn - môi trường công nghiệp và địa chất, khoáng sản.
An toàn thực phẩm: Quy định chuyển tiếp cần được hiểu đúng
Một nội dung cần đặc biệt lưu ý là sự thay đổi liên quan đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.
Nghị định 351 không còn quy định an toàn thực phẩm thành một nhóm nhiệm vụ riêng trong Điều 2. Tuy nhiên, Điều 5 quy định rõ: Bộ Công Thương tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm cho đến khi có quy định khác của cơ quan có thẩm quyền.
Như vậy, việc không còn một khoản riêng về an toàn thực phẩm trong Điều 2 không đồng nghĩa với việc Bộ Công Thương chấm dứt ngay trách nhiệm quản lý lĩnh vực này. Quy định chuyển tiếp nhằm bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước được duy trì cho đến khi có sự điều chỉnh của cơ quan có thẩm quyền.
Hướng tới mô hình quản lý phù hợp yêu cầu mới
Nghị định 351/2026/NĐ-CP cho thấy một số thay đổi đáng chú ý trong cách xác định và tổ chức thực hiện chức năng quản lý nhà nước của Bộ Công Thương.
Bên cạnh các lĩnh vực cốt lõi như công nghiệp, điện, dầu khí, than, hóa chất, xuất nhập khẩu và thị trường trong nước, các nội dung về năng lượng mới, địa chất - khoáng sản, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, chuyển đổi số, thương mại điện tử, chuyển đổi xanh và bảo vệ môi trường được thể hiện rõ hơn trong hệ thống nhiệm vụ.
Cùng với việc làm rõ các nhóm nhiệm vụ, tổ chức bộ máy cũng được sắp xếp theo hướng giảm đầu mối, tập trung chức năng và hình thành những đơn vị có tên gọi, phạm vi hoạt động gắn với các yêu cầu quản lý mới.
Có thể nhìn nhận, những điều chỉnh này đang tạo nên một mô hình quản lý kết hợp giữa các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng và thương mại truyền thống với những yêu cầu mới về công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Nghị định 351/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/9/2026 và thay thế Nghị định 40/2025/NĐ-CP. Việc tổ chức thực hiện Nghị định trong thực tế sẽ là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả của việc phân định chức năng, sắp xếp tổ chức và triển khai các nhiệm vụ mới của Bộ Công Thương trong giai đoạn tiếp theo.
Hợp Nhất