Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, khả năng chống chịu và hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện thể chế, định hướng chiến lược và tổ chức thực thi trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 2/4/2026 nhằm sửa đổi, bổ sung, cập nhật Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW không chỉ là bước đi mang tính chiến lược, mà còn là một dấu mốc quan trọng thể hiện quyết tâm chính trị trong việc kiến tạo hệ thống đô thị Việt Nam phát triển bền vững, hiện đại và có sức cạnh tranh cao trong khu vực.
Ảnh minh họa.
Thống nhất nhận thức – nền tảng cho hành động đột phá
Một trong những điểm cốt lõi của Chương trình hành động là nhấn mạnh yêu cầu thống nhất nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị. Trong nhiều năm qua, mặc dù tốc độ đô thị hóa của Việt Nam diễn ra nhanh chóng, song vẫn tồn tại không ít bất cập như phát triển thiếu đồng bộ, quy hoạch chồng chéo, hạ tầng chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số đô thị. Do đó, việc quán triệt sâu rộng nội dung của các nghị quyết, đặc biệt là Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW, có ý nghĩa như một “cuộc cách mạng nhận thức” – từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển đô thị hiện đại. Điều này đòi hỏi sự chuyển biến từ tư duy “quản lý đất đai” sang “quản trị không gian phát triển”, từ “tăng trưởng theo chiều rộng” sang “phát triển theo chiều sâu, chất lượng và bền vững”.
Mục tiêu đô thị hóa – động lực tăng trưởng quốc gia
Chương trình đặt ra những mục tiêu cụ thể, mang tính định lượng cao, thể hiện rõ định hướng phát triển đô thị là một trong những trụ cột tăng trưởng của nền kinh tế.
Đến năm 2030, tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc phấn đấu đạt trên 50%, một bước tiến đáng kể so với hiện nay. Đồng thời, hệ thống đô thị dự kiến đạt khoảng 1.000 – 1.200 đô thị, phản ánh xu hướng mở rộng không gian phát triển và phân bố lại dân cư, lao động theo hướng hợp lý hơn. Đặc biệt, khu vực đô thị được xác định là đầu tàu kinh tế, đóng góp tới 85% GDP cả nước vào năm 2030. Đây là con số cho thấy vai trò trung tâm của đô thị trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nhất là trong bối cảnh phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo.
Không chỉ dừng lại ở số lượng, Chương trình còn chú trọng nâng cao chất lượng sống đô thị thông qua các chỉ tiêu cụ thể như: Diện tích nhà ở bình quân đạt tối thiểu 32 m²/người; Diện tích cây xanh đạt 8–10 m²/người; Đất giao thông đạt 16–26% đất xây dựng đô thị
Những con số này không đơn thuần là chỉ tiêu kỹ thuật mà phản ánh rõ định hướng lấy con người làm trung tâm trong phát triển đô thị.
Đô thị thông minh – trụ cột của chuyển đổi số quốc gia
Một điểm nhấn nổi bật trong Chương trình là định hướng xây dựng mạng lưới đô thị thông minh ở cấp quốc gia và vùng, có khả năng kết nối quốc tế. Cùng với đó là các mục tiêu cụ thể: Phổ cập mạng 5G và Internet băng rộng. 100% dân số trưởng thành tại đô thị có tài khoản thanh toán điện tử. Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP của các đô thị trực thuộc trung ương đạt bình quân 25 - 30% vào năm 2025, 35 - 40% vào năm 2030. Xây dựng được mạng lưới đô thị thông minh trung tâm cấp quốc gia và cấp vùng kết nối quốc tế và 3 - 5 đô thị có thương hiệu được công nhận tầm khu vực và quốc tế vào năm 2030. Điều này cho thấy đô thị không chỉ là không gian cư trú mà còn là hạ tầng nền tảng cho nền kinh tế số, nơi hội tụ các yếu tố công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần giải quyết đồng thời nhiều thách thức như an ninh dữ liệu, chênh lệch số giữa các vùng miền, và năng lực quản trị số của chính quyền đô thị.
Quy hoạch được xác định là “xương sống” của phát triển đô thị. Chương trình yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương hoàn thiện Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, đồng thời rà soát, điều chỉnh các quy hoạch hiện có. Điểm đáng chú ý là yêu cầu: 100% đô thị có quy hoạch tổng thể và quy hoạch phân khu. Đồng bộ hóa quy hoạch với quy chế quản lý kiến trúc. Gắn quy hoạch đô thị với quy hoạch hành chính và phát triển kinh tế - xã hội. Đây là bước tiến quan trọng nhằm khắc phục tình trạng quy hoạch “treo”, quy hoạch thiếu tính khả thi hoặc không theo kịp biến động thực tiễn. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong lập và quản lý quy hoạch, tiến tới xây dựng hệ thống dữ liệu không gian đô thị thống nhất, phục vụ công tác quản lý, giám sát và ra quyết định.
Phát triển hạ tầng đô thị – đồng bộ, hiện đại và thích ứng
Hạ tầng đô thị là yếu tố quyết định chất lượng và khả năng cạnh tranh của đô thị. Chương trình nhấn mạnh yêu cầu phát triển hệ thống hạ tầng theo hướng: Đồng bộ giữa giao thông, cấp thoát nước, năng lượng và viễn thông. Liên kết vùng và kết nối quốc tế. Thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải. Đặc biệt, việc lựa chọn đầu tư có trọng tâm vào ít nhất 100 đô thị tiêu biểu được xem là bước đi chiến lược nhằm tạo ra các “cực tăng trưởng mới”, lan tỏa phát triển ra các khu vực xung quanh.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, yêu cầu xây dựng đô thị có khả năng chống chịu, giảm thiểu rủi ro thiên tai và dịch bệnh trở nên cấp thiết. Điều này đòi hỏi tích hợp các giải pháp kỹ thuật tiên tiến như hạ tầng xanh, đô thị sinh thái, quản lý nước thông minh và quy hoạch thích ứng.
Về tầm nhìn đến năm 2045, hệ thống đô thị Việt Nam được kỳ vọng đạt trình độ trung bình cao trong khu vực ASEAN và châu Á, với ít nhất 5 đô thị tầm cỡ quốc tế. Đây không chỉ là mục tiêu về quy mô hay hạ tầng, mà còn là yêu cầu về: Chất lượng quản trị đô thị. Bản sắc kiến trúc và văn hóa. Năng lực cạnh tranh toàn cầu
Một hệ thống đô thị “xanh – thông minh – bản sắc” sẽ là nền tảng để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, đồng thời nâng cao vị thế trên trường quốc tế.
Để hiện thực hóa các mục tiêu nêu trên, cần tập trung vào một số nhiệm vụ, giải pháp mang tính đột phá: Thứ nhất, thống nhất nhận thức, hành động về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam. Các cơ quan chức năng ở các cấp tổ chức quán triệt và thực hiện tuyên truyền, giáo dục, vận động sâu rộng trong toàn xã hội về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; thường xuyên, định kỳ tổ chức các hình thức tuyên truyền phổ biến và đánh giá việc triển khai thực hiện các nội dung của Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW, cũng như các nghị quyết khác của Đảng và Nhà nước liên quan đến quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị. Thứ hai, nâng cao chất lượng quy hoạch và quản lý quy hoạch đáp ứng yêu cầu xây dựng, quản lý phát triển đô thị bền vững. Các bộ ngành, địa phương tổ chức lập Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; tổ chức rà soát, điều chỉnh hoặc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chung, quy chế quản lý kiến trúc; tổ chức lập Quy hoạch tổng thể đơn vị hành chính các cấp giai đoạn đến 2030, tầm nhìn đến năm 2045...Thứ ba, đầu tư phát triển hệ thống hạ tầng đô thị đồng bộ, hiện đại, liên kết, thích ứng với biến đổi khí hậu. Tiếp tục triển khai đồng bộ, có hiệu quả các chương trình, dự án đang thực hiện về nâng cấp, phát triển đô thị. Nghiên cứu xây dựng theo quy định pháp luật hiện hành các Chương trình về xây dựng, cải tạo, chỉnh trang, tái thiết và đầu tư phát triển đô thị, phát triển kết cấu hạ tầng đô thị ở cấp quốc gia, tỉnh và từng đô thị nhằm cụ thể hóa các chỉ tiêu của Nghị quyết số 06-NQ/TW đối với tỉnh, từng đô thị để thống nhất rà soát, lập chương trình phát triển đô thị để thực hiện đầu tư có trọng tâm trọng điểm ít nhất 100 đô thị tiêu biểu, có khả năng chống chịu, giảm phát thải, thông minh, có bản sắc và hoàn thiện điều kiện hạ tầng đô thị
Việc ban hành Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 2/4/2026 là bước đi kịp thời, thể hiện rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển đô thị bền vững. Với tầm nhìn dài hạn, mục tiêu cụ thể và giải pháp đồng bộ, Chương trình hành động không chỉ tạo khuôn khổ định hướng mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam bứt phá trong quá trình đô thị hóa. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, xây dựng hệ thống đô thị hiện đại, xanh, thông minh và giàu bản sắc sẽ là chìa khóa để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sống của người dân và tiến tới mục tiêu phát triển bền vững trong thế kỷ XXI.
Thanh Long
