Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và bùng nổ công nghệ thông tin, không gian mạng trở thành một bộ phận không thể tách rời của đời sống xã hội. Đây không chỉ là môi trường giao tiếp, trao đổi thông tin, phát triển kinh tế – văn hóa – xã hội, mà còn là “mặt trận mới”, nơi diễn ra cuộc đấu tranh tư tưởng với tính chất ngày càng gay gắt, phức tạp và nhạy cảm. Nhận diện đúng đặc trưng của không gian mạng, lựa chọn phương thức quản lý và đấu tranh phù hợp, hiệu quả là yêu cầu có ý nghĩa sống còn trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.
Không gian mạng – địa bàn chiến lược của cuộc đấu tranh tư tưởng
Chưa bao giờ thông tin lại lan truyền nhanh, rộng và khó kiểm soát như trong môi trường số. Chỉ với một thiết bị thông minh và kết nối Internet, mỗi cá nhân có thể vừa là người tiếp nhận, vừa là người sản xuất, phát tán thông tin. Đặc điểm này tạo ra sự tự do chưa từng có trong tiếp cận và chia sẻ tri thức, song đồng thời cũng làm nảy sinh những thách thức rất lớn đối với công tác quản lý.
Các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị đã và đang triệt để lợi dụng ưu thế của không gian mạng để truyền bá thông tin sai trái, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bóp méo lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng; kích động tâm lý hoài nghi, bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Với thủ đoạn tinh vi, núp bóng “tự do ngôn luận”, “phản biện xã hội”, “bảo vệ quyền con người”, các thông tin xấu, độc được ngụy trang khéo léo, dễ gây nhiễu loạn nhận thức, nhất là đối với những nhóm đối tượng thiếu bản lĩnh chính trị, thiếu kỹ năng tiếp nhận và xử lý thông tin.
Chính vì vậy, có thể khẳng định rằng: không gian mạng hiện nay là mặt trận mới, đồng thời cũng là mặt trận phức tạp và nhạy cảm nhất trong công tác đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng. Ở đó, ranh giới giữa đúng – sai, thật – giả, tích cực – tiêu cực nhiều khi bị xóa nhòa; tác động của thông tin không chỉ dừng lại ở nhận thức mà có thể nhanh chóng chuyển hóa thành thái độ, hành vi xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Tránh tiếp cận cực đoan, hành chính hóa trong quản lý không gian mạng
Trước sự gia tăng của thông tin xấu, độc trên mạng xã hội, nếu chỉ tiếp cận theo hướng nặng về mệnh lệnh hành chính, cấm đoán đơn thuần thì không những không đạt hiệu quả bền vững, mà còn dễ tạo ra phản ứng ngược. Không gian mạng với bản chất mở, linh hoạt và xuyên biên giới không thể được quản lý hiệu quả bằng tư duy quản lý cũ, càng không thể thu hẹp bằng những biện pháp đơn tuyến, thiếu tính thuyết phục.
Quản lý không gian mạng không đồng nghĩa với hạn chế quyền tiếp cận thông tin chính đáng của người dân, mà phải hướng tới mục tiêu cao nhất là tạo dựng một môi trường thông tin lành mạnh, an toàn, minh bạch, trong đó sự thật và cái đúng giữ vai trò chủ đạo. Điều này đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy quản lý: từ “ngăn chặn” sang “dẫn dắt”, từ “đối phó” sang “chủ động”, từ “xử lý hậu quả” sang “phòng ngừa từ gốc”.
Trong cuộc đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng, sự thật luôn là vũ khí sắc bén và bền vững nhất. Thực tiễn chứng minh, không có biện pháp nào hiệu quả hơn việc cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác thông tin chính thống, thông tin tích cực, có sức thuyết phục cao. Khi người dân được tiếp cận sự thật một cách minh bạch, họ sẽ có khả năng tự phân biệt đúng – sai, tự sàng lọc thông tin, từ đó làm vô hiệu hóa tác động của các luận điệu xuyên tạc.
Quản lý không gian mạng bằng sự thật, thông tin chính thống và công nghệ
Một yêu cầu mang tính nguyên tắc trong quản lý và đấu tranh trên không gian mạng hiện nay là phải “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực”. Điều đó có nghĩa là thay vì chỉ tập trung phản bác, xử lý thông tin xấu, độc, cần đầu tư tương xứng cho việc sản xuất, lan tỏa các giá trị tích cực, nhân văn, các thông tin chính thống, chuẩn xác, có chiều sâu.
Bên cạnh đó, cần tận dụng chính thành tựu của khoa học – công nghệ để quản lý không gian mạng. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, các công cụ phân tích xu hướng dư luận xã hội… nếu được sử dụng hiệu quả sẽ giúp các cơ quan chức năng kịp thời phát hiện, dự báo và xử lý những “điểm nóng” thông tin ngay từ sớm, từ xa. Đấu tranh trên không gian mạng không thể tách rời chuyển đổi số trong công tác tư tưởng, tuyên truyền.
Quan trọng hơn, thông tin chính thống không chỉ cần đúng, mà còn phải nhanh, hấp dẫn, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Nếu thông tin chính thống chậm hơn tin đồn, khô cứng hơn thông tin xuyên tạc, thì sẽ khó có thể giữ vai trò dẫn dắt dư luận. Do đó, việc đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, nâng cao năng lực truyền thông số là yêu cầu cấp thiết hiện nay.
Mỗi người dân là một “chiến sĩ” trên mặt trận tư tưởng
Một trong những nhận thức mang tính đột phá trong đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng hiện nay là phải đặt con người vào vị trí trung tâm, coi con người vừa là đối tượng phục vụ, vừa là chủ thể quyết định hiệu quả của công tác này. Không ai khác, chính mỗi người dân là “người gác cổng” đầu tiên trước dòng chảy thông tin “khổng lồ” hiện nay.
Khi mỗi người dân có đủ tri thức, bản lĩnh và kỹ năng số, họ sẽ không dễ bị dẫn dắt bởi những thông tin sai trái, thù địch; Khi “hiểu đúng, tin vững, nói có trách nhiệm”, họ không chỉ tự bảo vệ mình, mà còn góp phần bảo vệ cộng đồng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng một cách tự nhiên và bền vững.
Trong bối cảnh đó, việc nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước thông tin xấu, độc trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược lâu dài. “Sức đề kháng” ấy không thể hình thành trong ngày một ngày hai, mà cần được bồi đắp thông qua giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống; thông qua việc nâng cao dân trí, đặc biệt là năng lực tiếp nhận và xử lý thông tin; thông qua việc xây dựng niềm tin xã hội vững chắc vào đường lối, chủ trương của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước.
Trong thời đại số, khái niệm “chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng” không còn giới hạn trong đội ngũ cán bộ hay lực lượng chuyên trách. Mỗi người dân, khi tham gia không gian mạng, đều có thể trở thành một “chiến sĩ” theo cách của riêng mình: bằng việc chia sẻ thông tin chính xác, phản bác cái sai một cách có văn hóa, không tiếp tay cho tin giả, tin xấu, độc. Sự tham gia tự giác, có trách nhiệm của nhân dân chính là yếu tố quyết định tạo nên “thế trận lòng dân” vững chắc trên không gian mạng. Khi đông đảo người dân chủ động đứng về phía sự thật, phía cái đúng, thì các luận điệu xuyên tạc dù tinh vi đến đâu cũng khó có thể lan rộng và gây tác động tiêu cực.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Đó là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, linh hoạt và sáng tạo; đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa quản lý nhà nước, ứng dụng công nghệ và phát huy vai trò làm chủ của nhân dân.
Không gian mạng là mặt trận mới, phức tạp và nhạy cảm nhất trong công tác đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng hiện nay. Đối diện với những thách thức chưa từng có, chúng ta càng cần cách tiếp cận tỉnh táo, khoa học và nhân văn: không cực đoan, không hành chính hóa, mà quản lý bằng thông tin chính thống và bằng chính công nghệ hiện đại. Khi người dân thực sự trở thành trung tâm và chủ thể của quá trình này, khi xã hội có đủ “sức đề kháng” trước thông tin xấu, độc, thì nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được bảo vệ từ gốc, một cách tự nhiên, bền vững và lâu dài.
Giang Nam
