Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn (theo Quyết định số 1091/QĐ-TTg ngày 17/6/2026) đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế. Đây không chỉ là kế hoạch phát triển doanh nghiệp đơn thuần, mà là một chiến lược tổng thể để bảo đảm chủ quyền số và thúc đẩy tăng trưởng đột phá.
Ảnh minh hoạ (Nguồn Internet)
Quan điểm kiến tạo: Sự gắn kết giữa vai trò dẫn dắt của Nhà nước và sức mạnh tập đoàn công nghệ lớn
Quan điểm xuyên suốt của Đề án là xây dựng những doanh nghiệp công nghệ do người Việt Nam làm chủ, có năng lực R&D ngang tầm quốc tế. Những doanh nghiệp này không chỉ hoạt động vì lợi nhuận mà còn giữ vai trò là lực lượng nòng cốt, thực hiện các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Điểm đặc biệt trong quan điểm này là mô hình hệ sinh thái dẫn dắt: các tập đoàn lớn sẽ đóng vai trò "đầu tàu", liên kết và kéo theo sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), viện nghiên cứu và trường đại học. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, định hướng thông qua việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và ban hành các cơ chế ưu đãi đặc thù về thuế, đất đai để nuôi dưỡng những "đầu tàu" này.
Mục tiêu chiến lược: Xây dựng hệ sinh thái số toàn diện từ hạ tầng vững chắc đến làm chủ công nghệ cốt lõi
Đề án đặt ra những cái đích rất cụ thể để đo lường sự thành công vào năm 2030, tập trung vào 5 trụ cột chính:
Về quy mô doanh nghiệp: Hình thành tối thiểu 10 doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước để phát triển hạ tầng số, nhân lực số, dữ liệu số, công nghệ chiến lược, an ninh mạng đáp ứng đồng thời các yêu cầu: Tổng doanh thu của năm đạt từ 1 tỷ USD (Đô la Mỹ) trở lên; Số lượng lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm đạt từ 5.000 người trở lên; Có tối thiểu 01 tổ chức khoa học và công nghệ được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thuộc doanh nghiệp công nghệ số; Tỷ lệ chi cho R&D (nghiên cứu và phát triển) trên tổng doanh thu của doanh nghiệp đạt từ 3% trở lên; Doanh nghiệp có tối thiểu 01 bằng sáng chế được cấp bởi một trong năm cơ quan sở hữu trí tuệ uy tín trên thế giới là: USPTO, EPO, JPO, KIPO, CNIPA.
Về phát triển hạ tầng số: Các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn sẽ đóng vai trò quan trọng để Việt Nam có hệ thống hạ tầng số quốc gia đồng bộ, hiện đại, xanh, liên thông, kết nối trong nước và quốc tế với dung lượng lớn, tốc độ cao, đủ năng lực tin cậy và khả dụng cao để phục vụ chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số và bảo vệ chủ quyền số. Cụ thể: Triển khai và đưa vào hoạt động thêm tối thiểu 06 tuyến cáp quang biển mới, kết nối quốc tế dung lượng lớn, tốc độ cao, trong đó có tối thiểu 01 tuyến cáp quang biển do Việt Nam làm chủ đầu tư. Phát triển nhanh mạng 5G, phấn đấu phủ sóng 99% dân số. Phát triển và hoàn thiện các nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung đáp ứng nhu cầu của các bộ, ngành, địa phương để cung cấp dịch vụ trên phạm vi toàn quốc, đóng vai trò hạ tầng số quan trọng để phát triển kinh tế, xã hội. Phát triển mới tối thiểu 05 trung tâm dữ liệu quy mô lớn, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn xanh, góp phần đưa Việt Nam trở thành trung tâm dữ liệu của khu vực.Về công nghệ và nhân lực: Mục tiêu đưa Việt Nam vào Top 3 Đông Nam Á về AI, làm chủ 70% danh mục công nghệ chiến lược và xây dựng các bản sao số (Digital Twin) cho các đô thị lớn.
Về phát triển dữ liệu số: Các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn sẽ xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số quốc gia mở, liên thông, an toàn, đáng tin cậy, bảo đảm dữ liệu được chuẩn hóa, chia sẻ và khai thác có trách nhiệm để thúc đẩy chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và bảo vệ chủ quyền dữ liệu. Phát triển thị trường dữ liệu có sự giám sát đảm bảo an toàn, tuân thủ quy định của pháp luật; phát triển các dịch vụ dữ liệu (tổng hợp, phân tích, dán nhãn dữ liệu,...).
Về phát triển nhân lực số: Các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn góp phần phát triển nhân lực số quy mô lớn, chất lượng cao, đạt chuẩn kỹ năng quốc tế ở các lĩnh vực trọng điểm, thông qua phương thức đào tạo lại, đào tạo nâng cao theo mô hình kết hợp giữa “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”: Đào tạo, phổ cập, nâng cao kỹ năng số cho cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và người dân thông qua các nền tảng học tập trực tuyến ứng dụng các công nghệ hiện đại như AI, VR, AR,... để giảng dạy, mô phỏng, cập nhật theo tiêu chuẩn quốc tế; Có chính sách thu hút và trọng dụng chuyên gia trong/ngoài nước về làm việc tại các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn, tham gia các dự án phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Về phát triển công nghệ chiến lược: Các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn sẽ làm chủ, phát triển và thương mại hóa một số công nghệ chiến lược then chốt, đủ năng lực giải quyết các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bảo đảm chủ quyền công nghệ. Cụ thể: Làm chủ, nghiên cứu và phát triển, ứng dụng các công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược; thúc đẩy doanh nghiệp của Việt Nam làm chủ tối thiểu 70% công nghệ chiến lược trong danh mục công nghệ chiến lược đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành. Việt Nam vào nhóm 3 quốc gia dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI. Phát triển tối thiểu 06 hệ thống trí tuệ nhân tạo dựa trên dữ liệu của Việt Nam phục vụ các bài toán thiết yếu của người dân và xã hội: tư pháp; tài chính; nông nghiệp và môi trường; văn hóa, thể thao, du lịch; giáo dục; y tế. Xây dựng bản sao số cho một số tỉnh, thành phố: Bao gồm phát triển bản đồ số quốc gia 3D, hạ tầng kỹ thuật đô thị, môi trường, giao thông, logistic, giáo dục, y tế, công thương, bản đồ dịch bệnh, công trình ngầm, không gian mặt đất, không gian vệ tinh. Xây dựng tối thiểu 01 nền tảng chuỗi khối hỗ trợ cho các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong việc ứng dụng công nghệ chuỗi khối vào hoạt động quản trị, điều hành, sản xuất, kinh doanh.
Về an ninh mạng: Xây dựng năng lực an ninh mạng quốc gia mang tính chủ động để bảo vệ hạ tầng số quan trọng và dữ liệu cá nhân, phát hiện, ngăn chặn, ứng phó, phục hồi sự cố nhanh, bảo đảm an toàn và giữ vững chủ quyền số. Cụ thể: Phát triển và hoàn thiện mạng lưới kết nối, chia sẻ thông tin giữa các Trung tâm An ninh mạng của tỉnh, thành phố với Trung tâm An ninh mạng quốc gia của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng nhằm bảo đảm khả năng giám sát, phát hiện và phản ứng sớm các cuộc tấn công mạng trên toàn quốc. Phát triển các sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng trọng điểm, chiếm lĩnh thị trường trong nước, có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Hệ giải pháp đột phá: Đòn bẩy thể chế và cơ chế "đặt hàng"
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Đề án vạch ra lộ trình thực thi quyết liệt với các nhóm giải pháp trọng tâm:
Hoàn thiện thể chế và tạo thị trường: Chính phủ sẽ rà soát, ưu đãi về đầu tư và thuế, đồng thời khuyến khích các tập đoàn nhà nước và doanh nghiệp tư nhân lớn ưu tiên thuê, mua sắm sản phẩm của các doanh nghiệp công nghệ chiến lược trong nước. Điều này tạo ra "hộ tiêu dùng chủ lực" để nuôi dưỡng sản phẩm nội địa.
Cơ chế đặt hàng: Các bộ, ngành và địa phương sẽ công bố các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia để lựa chọn doanh nghiệp thực hiện. Một điều kiện kiên quyết là khi nhận nhiệm vụ từ ngân sách, các doanh nghiệp lớn phải cam kết tỷ lệ SMEs tham gia vào chuỗi cung ứng, đảm bảo tính lan tỏa của dự án.
Hỗ trợ nghiên cứu và thử nghiệm: Triển khai các khu thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để doanh nghiệp thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ công nghệ mới trước khi triển khai rộng rãi. Nhà nước cũng sẽ hỗ trợ chuyển giao công nghệ từ nước ngoài và bảo hộ sở hữu trí tuệ thông qua các quỹ chuyên dụng.
Hệ thống đo lường trực tuyến: Toàn bộ kết quả triển khai sẽ được theo dõi và đánh giá định kỳ thông qua một hệ thống thông tin trực tuyến, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của Đề án.
Quyết định 1091/QĐ-TTg là một bước đi đột phá để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và bảo vệ chủ quyền số quốc gia. Bằng cách tập trung nguồn lực vào những doanh nghiệp có đủ tiềm lực tài chính và trình độ quản trị cao, Việt Nam đang sẵn sàng cho một cuộc bứt phá, không chỉ là quốc gia sử dụng công nghệ mà còn là quốc gia tạo ra và làm chủ công nghệ của tương lai.
Ngọc An
