Nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm người cao tuổi được chăm sóc toàn diện, ngày 22/6/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định số 1116/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 13/10/2020 phê duyệt Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030.
Quyết định số 1116/QĐ-TTg đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong cách tiếp cận đối với công tác chăm sóc người cao tuổi. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu được xác định là “chăm sóc sức khỏe người cao tuổi”, thì trong các nội dung sửa đổi lần này, phạm vi được mở rộng theo hướng “chăm sóc người cao tuổi”. Sự thay đổi này thể hiện tư duy toàn diện hơn: chăm sóc người cao tuổi không chỉ dừng lại ở khám bệnh, chữa bệnh mà còn bao gồm phòng bệnh, hỗ trợ đời sống, chăm sóc dài hạn, xây dựng môi trường sống thân thiện và phát huy vai trò của người cao tuổi trong cộng đồng.
Ảnh minh họa
Từ chăm sóc sức khỏe sang chăm sóc toàn diện người cao tuổi
Một trong những điểm nổi bật của Quyết định số 1116/QĐ-TTg là sửa đổi, bổ sung các mục tiêu của Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 theo hướng thay đổi phạm vi địa bàn và mở rộng hoạt động chăm sóc. Những điều chỉnh này không chỉ là sự thay đổi về câu chữ mà phản ánh yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh.
Theo quy định mới, từ năm 2026, người cao tuổi sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời được lập hồ sơ theo dõi, quản lý sức khỏe. Đây là một bước tiến quan trọng trong chuyển đổi từ mô hình chăm sóc bị động – chỉ điều trị khi có bệnh – sang mô hình chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài.
Mục tiêu đến năm 2030 đặt ra là có ít nhất 90% người cao tuổi được phát hiện, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm phổ biến như ung thư, tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, sa sút trí tuệ… Đây đều là những nhóm bệnh thường gặp ở người cao tuổi, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và khả năng tự chăm sóc bản thân. Việc phát hiện sớm, quản lý lâu dài các bệnh không lây nhiễm sẽ giúp giảm gánh nặng bệnh tật, giảm chi phí điều trị, đồng thời giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, sống vui, sống khỏe và tiếp tục đóng góp cho gia đình, xã hội.
Phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi từ cơ sở
Một điểm đáng chú ý khác trong Quyết định số 1116/QĐ-TTg là mục tiêu mở rộng các mô hình chăm sóc người cao tuổi ngay tại cộng đồng.
Theo đó, đến năm 2030, số xã, phường, đặc khu có ít nhất một câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi và có ít nhất một đội tình nguyện viên tham gia chăm sóc người cao tuổi đạt 90%. Đây là định hướng phù hợp với thực tế khi phần lớn người cao tuổi Việt Nam vẫn đang sinh sống tại gia đình và cộng đồng. Chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ dựa vào hệ thống bệnh viện hay cơ sở y tế mà cần có sự tham gia của chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, gia đình và cộng đồng dân cư.
Những câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi, các đội tình nguyện viên tại cơ sở sẽ trở thành cầu nối quan trọng trong việc theo dõi sức khỏe, hỗ trợ tinh thần, tổ chức các hoạt động giao lưu, rèn luyện thể chất, giúp người cao tuổi duy trì sự gắn kết xã hội. Bên cạnh đó, Quyết định mới đặt mục tiêu số xã, phường, đặc khu thí điểm và phát triển mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày đạt ít nhất 20% vào năm 2030. Mô hình này mở ra hướng đi mới trong chăm sóc người cao tuổi. Người cao tuổi có thể được hỗ trợ chăm sóc, sinh hoạt, phục hồi chức năng, giao lưu xã hội vào ban ngày nhưng vẫn trở về sống cùng gia đình vào buổi tối. Đây là mô hình vừa phù hợp với văn hóa gia đình Việt Nam, vừa đáp ứng yêu cầu chuyên nghiệp hóa hoạt động chăm sóc trong bối cảnh xã hội thay đổi.
Cùng với đó, mục tiêu đến năm 2030 là 100% tỉnh, thành phố có cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hình thức xã hội hóa. Điều này cho thấy định hướng huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích các thành phần tham gia phát triển dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, giảm áp lực cho hệ thống công lập và tạo thêm lựa chọn phù hợp cho người dân.
Hoàn thiện hệ thống chăm sóc lão khoa
Một nội dung quan trọng khác được bổ sung trong Quyết định số 1116/QĐ-TTg là mục tiêu đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố có bệnh viện lão khoa hoặc bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão khoa.
Sự phát triển của hệ thống chăm sóc lão khoa là yêu cầu tất yếu khi số lượng người cao tuổi ngày càng tăng. Người cao tuổi có đặc điểm sức khỏe khác biệt, thường mắc nhiều bệnh cùng lúc, cần phương pháp điều trị và chăm sóc phù hợp. Việc phát triển chuyên khoa lão khoa không chỉ giúp nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh mà còn góp phần đào tạo đội ngũ nhân lực chuyên sâu, xây dựng quy trình chăm sóc phù hợp với từng nhóm người cao tuổi.
Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam từng bước xây dựng hệ thống chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi – một yêu cầu đang trở nên cấp thiết trong quá trình già hóa dân số.
Xây dựng mô hình chăm sóc dài hạn, ứng dụng công nghệ trong chăm sóc người cao tuổi
Cùng với việc bổ sung các mục tiêu, Quyết định số 1116/QĐ-TTg cũng củng cố các giải pháp thực hiện Chương trình.
Trong đó, về củng cố và phát triển hệ thống cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng chống bệnh không lây nhiễm, khám chữa bệnh cho người cao tuổi; từng bước xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe dài hạn, Quyết định sửa đổi, bổ sung giải pháp tại điểm e khoản 2 Mục III Điều 1.
Theo đó, sẽ xây dựng và triển khai các mô hình như: cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày; xã, phường, đặc khu thân thiện với người cao tuổi; cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hình thức phù hợp, tiến tới xã hội hóa nhiệm vụ chăm sóc người cao tuổi; ứng dụng công nghệ thông tin vào dịch vụ chăm sóc người cao tuổi thông qua mạng xã hội, Internet…
Việc đưa công nghệ thông tin vào chăm sóc người cao tuổi là xu hướng phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện đại. Các nền tảng số có thể hỗ trợ quản lý hồ sơ sức khỏe, nhắc lịch khám, theo dõi tình trạng bệnh, kết nối giữa người cao tuổi với cơ sở y tế, gia đình và cộng đồng.
Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều gia đình không có điều kiện thường xuyên ở bên cạnh người cao tuổi do yêu cầu công việc, công nghệ sẽ trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng giúp duy trì sự kết nối và chăm sóc hiệu quả hơn.
Chú trọng đào tạo đội ngũ làm công tác chăm sóc người cao tuổi
Một nhiệm vụ không thể thiếu trong quá trình nâng cao chất lượng chăm sóc người cao tuổi là phát triển nguồn nhân lực.
Quyết định số 1116/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung giải pháp về đào tạo, tập huấn chuyên môn cho người làm công tác chăm sóc người cao tuổi.
Theo đó, việc đào tạo, tập huấn được triển khai cho người làm công tác chăm sóc người cao tuổi tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương, bệnh viện lão khoa tỉnh, thành phố hoặc bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão khoa, cơ sở y tế khu vực, trạm y tế cấp xã; cơ sở chăm sóc sức khỏe; cán bộ dân số và tình nguyện viên ở cơ sở.
Điều này thể hiện quan điểm: chăm sóc người cao tuổi là nhiệm vụ liên ngành, cần sự tham gia của nhiều lực lượng khác nhau. Không chỉ bác sĩ, điều dưỡng mà cả cán bộ cơ sở, nhân viên xã hội, tình nguyện viên cộng đồng đều cần được trang bị kiến thức, kỹ năng phù hợp.
Một đội ngũ chăm sóc được đào tạo bài bản sẽ giúp hoạt động chăm sóc người cao tuổi ngày càng chuyên nghiệp, nhân văn và hiệu quả hơn.
Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối triển khai trên toàn quốc
Quyết định số 1116/QĐ-TTg cũng sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan.
Trong đó, Bộ Y tế được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan xây dựng kế hoạch, bố trí nhân lực, phương tiện để tổ chức triển khai thực hiện Chương trình trên phạm vi toàn quốc.
Bộ Y tế có trách nhiệm lồng ghép các nội dung của Chương trình vào các chương trình, dự án khác về chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi; tổ chức kiểm tra, giám sát; sơ kết, tổng kết việc thực hiện và định kỳ báo cáo theo quy định.
Đáng chú ý, Bộ Y tế sẽ nghiên cứu, xây dựng và vận hành cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày; tổ chức các chiến dịch truyền thông gắn với cung cấp dịch vụ khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc một số bệnh thường gặp ở người cao tuổi.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế phối hợp với các bộ, ngành hướng dẫn thành lập cơ sở chăm sóc người cao tuổi theo hình thức xã hội hóa; hướng dẫn Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tổ chức triển khai Chương trình.
Phát huy vai trò của Hội Người cao tuổi và chính quyền địa phương
Trong triển khai Chương trình, Hội Người cao tuổi Việt Nam tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc phối hợp với Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát.
Các hoạt động của Chương trình chăm sóc người cao tuổi sẽ được lồng ghép với Chương trình nhân rộng câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau và các chương trình, dự án khác về chăm sóc người cao tuổi.
Đây là cách làm có ý nghĩa bởi người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là chủ thể tích cực tham gia các hoạt động xã hội, truyền đạt kinh nghiệm, hỗ trợ cộng đồng.
Đối với các địa phương, Quyết định số 1116/QĐ-TTg yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch hoặc chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi phù hợp với hướng dẫn của Bộ Y tế và điều kiện thực tế. Các địa phương có trách nhiệm bố trí nhân lực, phương tiện, kinh phí thực hiện Chương trình; lồng ghép hiệu quả với các đề án, dự án khác trên địa bàn; thường xuyên kiểm tra, giám sát và báo cáo kết quả thực hiện.
Điều này cho thấy vai trò quyết định của cấp cơ sở trong việc đưa chính sách vào cuộc sống. Bởi chăm sóc người cao tuổi cuối cùng phải được thể hiện bằng những hoạt động cụ thể, gần gũi hằng ngày tại cộng đồng.
Vì một xã hội khỏe mạnh, nhân văn và không bỏ lại người cao tuổi phía sau
Quyết định số 1116/QĐ-TTg không chỉ là sự điều chỉnh, bổ sung một chương trình chăm sóc sức khỏe mà còn thể hiện bước chuyển trong nhận thức về người cao tuổi trong giai đoạn phát triển mới.
Từ việc tập trung vào điều trị bệnh, chính sách đang hướng tới mô hình chăm sóc toàn diện, lấy người cao tuổi làm trung tâm, kết hợp giữa y tế, xã hội, gia đình và cộng đồng. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà là nâng cao chất lượng sống, giúp người cao tuổi được sống khỏe, sống vui, được quan tâm, tôn trọng và tiếp tục phát huy giá trị trong xã hội.
Một quốc gia phát triển không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn bằng cách xã hội chăm sóc những nhóm dễ bị tổn thương, trong đó có người cao tuổi. Khi mỗi người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn, gia đình sẽ hạnh phúc hơn, cộng đồng sẽ bền vững hơn và xã hội sẽ phát triển theo hướng nhân văn, bao trùm, mở rộng trách nhiệm và tình cảm của toàn xã hội đối với thế hệ đã có nhiều đóng góp cho đất nước.
Thanh Long
