Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, thanh niên – lực lượng xã hội to lớn, giàu tiềm năng sáng tạo – tiếp tục khẳng định vai trò xung kích trên mọi lĩnh vực. Đặc biệt, những số liệu khảo sát mới đây do Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam phối hợp với Trung ương Đoàn tiến hành trong tháng 2/2026 đã cung cấp một bức tranh rõ nét, sinh động về tư duy, khát vọng và xu hướng hành động của thanh niên Việt Nam hiện nay. Không chỉ phản ánh nhận thức, các con số còn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của tổ chức Đoàn, qua đó phát huy tốt hơn vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Những con số khẳng định nền tảng giá trị của thanh niên
Một trong những điểm nổi bật từ kết quả khảo sát là sự thống nhất rất cao trong nhận thức của thanh niên về các giá trị cốt lõi. Có tới 93,7% thanh niên cho rằng cần chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống, 92,8% nhấn mạnh lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, và 88,1% quan tâm đến giá trị sống, kỹ năng sống.
Những con số này không chỉ mang ý nghĩa thống kê mà còn phản ánh chiều sâu tư tưởng của thế hệ trẻ. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tác động mạnh mẽ của mạng xã hội, việc đa số thanh niên vẫn đặt trọng tâm vào các giá trị truyền thống cho thấy nền tảng tư tưởng – văn hóa của xã hội Việt Nam tiếp tục được giữ vững và phát huy. Đặc biệt, tỷ lệ gần 94% quan tâm đến giáo dục đạo đức, lối sống là một tín hiệu đáng mừng. Điều đó chứng tỏ thanh niên không chỉ hướng tới thành công cá nhân mà còn ý thức rõ trách nhiệm xã hội, khát vọng cống hiến và mong muốn hoàn thiện bản thân một cách toàn diện. Đây chính là cơ sở quan trọng để xây dựng thế hệ thanh niên “vừa hồng, vừa chuyên”, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Nhu cầu đổi mới giáo dục: Từ truyền thụ sang trải nghiệm
Bên cạnh việc khẳng định các giá trị cốt lõi, thanh niên cũng thể hiện rất rõ yêu cầu đổi mới phương thức giáo dục. Có 91,7% đề xuất đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục gắn với công nghệ số, và 90,3% mong muốn tăng cường các hoạt động trải nghiệm thực tiễn. Những con số này phản ánh một sự chuyển dịch căn bản trong cách tiếp cận tri thức của thanh niên. Nếu trước đây, giáo dục chủ yếu dựa trên truyền đạt lý thuyết, thì nay thanh niên đòi hỏi sự kết hợp giữa tri thức và trải nghiệm, giữa học và hành, giữa công nghệ và thực tiễn.
Các đại biểu là thanh niên tiêu biểu trên các lĩnh vực trong và ngoài nước thể hiện quyết tâm tại phiên khai mạc Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam lần thứ IX với khẩu hiệu hành động của đại hội là: "Thanh niên Việt Nam yêu nước - khát vọng - đoàn kết - tiên phong - sáng tạo - tự tin bước vào kỷ nguyên mới" (Nguồn: thanhnien.vn)
Việc gần như tuyệt đại đa số thanh niên mong muốn ứng dụng công nghệ số trong giáo dục cho thấy chuyển đổi số không còn là xu hướng mà đã trở thành nhu cầu tất yếu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống giáo dục và tổ chức Đoàn trong việc đổi mới nội dung, phương pháp và công cụ giáo dục. Đồng thời, tỷ lệ hơn 90% mong muốn được tham gia các hoạt động trải nghiệm cũng cho thấy thanh niên ngày càng coi trọng việc “học qua làm”, tích lũy kỹ năng thực tế để thích ứng với môi trường lao động cạnh tranh và biến động hiện nay.
Hoạt động tình nguyện: Chuyển từ phong trào sang chiều sâu
Một điểm nhấn quan trọng khác là sự thay đổi trong nhận thức và kỳ vọng của thanh niên đối với hoạt động tình nguyện. Có 94,7% mong muốn các hoạt động gắn với nhu cầu thực tế của cộng đồng, 86,4% mong muốn gắn với chuyên môn, nghề nghiệp, và 85,6% ủng hộ ứng dụng công nghệ số. Những con số này cho thấy một xu hướng rất rõ: thanh niên không còn chỉ tham gia tình nguyện theo phong trào mà đang hướng tới hiệu quả thực chất, tính chuyên nghiệp và giá trị bền vững. Việc gần 95% mong muốn hoạt động tình nguyện gắn với nhu cầu thực tế là minh chứng cho tư duy “làm thật, hiệu quả thật”. Thanh niên ngày nay không chỉ muốn cống hiến mà còn muốn sự cống hiến đó mang lại giá trị cụ thể cho cộng đồng. Đáng chú ý, hơn 86% mong muốn gắn hoạt động tình nguyện với chuyên môn nghề nghiệp. Điều này mở ra hướng đi mới trong tổ chức phong trào, khi mỗi hoạt động không chỉ là cống hiến mà còn là cơ hội để thanh niên rèn luyện kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp.
Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo: Động lực mới của thanh niên
Khảo sát cũng cho thấy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang trở thành một trong những mối quan tâm lớn của thanh niên. Có 66,9% thanh niên quan tâm đến lĩnh vực này, trong đó 38,3% rất quan tâm.
Đây là con số có ý nghĩa đặc biệt, phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy “tìm việc làm” sang “tạo việc làm”. Thanh niên ngày nay không chỉ mong muốn có công việc ổn định mà còn khát vọng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, đóng góp vào sự phát triển kinh tế.
Các lĩnh vực được quan tâm như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử, môi trường – năng lượng đều là những lĩnh vực mũi nhọn của nền kinh tế số. Điều này cho thấy thanh niên Việt Nam đang bắt nhịp nhanh với xu hướng phát triển của thế giới. Đặc biệt, có tới 94,6% thanh niên mong muốn được đào tạo kỹ năng, kiến thức khởi nghiệp và kết nối với thị trường. Con số này cho thấy thanh niên không thiếu ý tưởng, không thiếu khát vọng, mà điều họ cần là một hệ sinh thái đủ mạnh để hỗ trợ hiện thực hóa ý tưởng.
Thanh niên trong chuyển đổi số: Chủ động thích ứng và kỳ vọng dẫn dắt
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, thanh niên tiếp tục thể hiện vai trò tiên phong. Không chỉ nhanh chóng tiếp cận công nghệ, thanh niên còn quan tâm đến các vấn đề như an toàn không gian mạng, sức khỏe tâm thần và nhận thức số. Điều này cho thấy sự phát triển toàn diện trong tư duy của thanh niên – không chỉ tiếp cận công nghệ mà còn ý thức được các mặt trái và rủi ro của môi trường số. Đáng chú ý, thanh niên không chỉ dừng lại ở việc thích ứng mà còn đặt kỳ vọng rất lớn vào vai trò dẫn dắt của tổ chức Đoàn. Có 93,8% đề xuất tăng cường hướng dẫn ứng dụng công nghệ số và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động Đoàn. Bên cạnh đó, 95,5% mong muốn có cơ hội học tập, nâng cao năng lực, 92,1% muốn được bồi dưỡng kiến thức chính trị, pháp luật, và trên 90% kỳ vọng được hỗ trợ định hướng nghề nghiệp, kết nối việc làm.
Phát huy vai trò thanh niên trong giai đoạn mới
Những con số từ khảo sát không chỉ phản ánh thực trạng mà còn gợi mở định hướng phát triển. Để phát huy tối đa tiềm năng của thanh niên, cần tập trung vào một số giải pháp:
Trước hết, đổi mới nội dung và phương thức giáo dục theo hướng hiện đại, gắn với công nghệ và thực tiễn.Thứ hai, nâng cao chất lượng các phong trào, bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả và bền vững. Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để thanh niên hiện thực hóa ý tưởng. Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động Đoàn, nâng cao năng lực số cho thanh niên. Thứ năm, tăng cường vai trò định hướng, dẫn dắt của tổ chức Đoàn trong bối cảnh mới.
Từ những phân tích nêu trên, có thể thấy một bức tranh rõ nét về thanh niên Việt Nam: giàu lý tưởng, năng động, sáng tạo và khát vọng cống hiến. Điều quan trọng hơn, những con số ấy không chỉ phản ánh thực trạng mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới. Phát huy tốt tiềm năng của thanh niên chính là đầu tư cho tương lai của đất nước. Và khi những “con số biết nói” được chuyển hóa thành hành động cụ thể, đó cũng là lúc sức mạnh của thế hệ trẻ được phát huy đầy đủ, góp phần đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.
Giang Nam
