Đối ngoại nhân dân là một trong ba trụ cột của nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp. Trước yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, việc đổi mới tư duy, phương thức hoạt động, mở rộng mạng lưới đối tác và phát huy sức mạnh của toàn dân đang trở thành yêu cầu cấp thiết, góp phần nâng cao vị thế quốc gia, tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định và huy động các nguồn lực phục vụ phát triển bền vững.

Sau gần 5 năm thực hiện Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 05/01/2022 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả đối ngoại nhân dân trong tình hình mới, công tác đối ngoại nhân dân đã đạt nhiều kết quả tích cực. Hoạt động này góp phần thúc đẩy quan hệ hữu nghị, hợp tác với nhân dân các nước, nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam tại các cơ chế, diễn đàn nhân dân khu vực và quốc tế, đồng thời huy động nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.
Tuy nhiên, công tác đối ngoại nhân dân vẫn còn những hạn chế, bất cập. Nhận thức về vị trí, vai trò chiến lược của lĩnh vực này chưa đầy đủ; phương thức triển khai chậm đổi mới; việc vận động nhân dân các nước ủng hộ Việt Nam trên một số vấn đề quan trọng chưa tạo được đột phá. Sự phối hợp giữa các lực lượng chưa thật chặt chẽ, nguồn lực còn phân tán, chưa phát huy đầy đủ sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân.
Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, yêu cầu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các chủ trương, chiến lược phát triển đất nước đặt ra đòi hỏi phải nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả công tác đối ngoại nhân dân. Ngày 02/11/2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 16-CT/TW về đẩy mạnh và nâng tầm công tác đối ngoại nhân dân, xác định những định hướng quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Một trong những nội dung có ý nghĩa nền tảng là tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò chiến lược của đối ngoại nhân dân. Đây không chỉ là hoạt động giao lưu, tăng cường tình hữu nghị mà còn là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn dân; cùng với đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước tạo nên sức mạnh tổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam. Trong đó, các tổ chức nhân dân, người dân, doanh nghiệp, doanh nhân, trí thức, văn nghệ sĩ và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, lực lượng trực tiếp tham gia thực hiện.
Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước; bảo đảm sự phối hợp đồng bộ, hiệu quả giữa các trụ cột đối ngoại. Đồng thời, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên, nòng cốt là Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, cùng sự tham gia chủ động của người dân và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Đáng chú ý, Chỉ thị đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản tư duy triển khai đối ngoại nhân dân. Trọng tâm là chuyển từ “tham gia” sang “đóng góp, kiến tạo”; từ “giao lưu, hữu nghị, vận động” sang “kết nối, gắn kết lợi ích”; từ huy động nguồn lực đơn thuần sang kết nối tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các nguồn lực phát triển. Sự chuyển đổi này thể hiện cách tiếp cận chủ động, thực chất hơn, đưa đối ngoại nhân dân trở thành cầu nối hợp tác, đồng hành cùng các mục tiêu phát triển quốc gia.
Cùng với đổi mới tư duy, việc hiện đại hóa phương thức hoạt động được xác định là khâu quan trọng. Các hoạt động cần có trọng tâm, trọng điểm, kết hợp nhiệm vụ trước mắt với mục tiêu lâu dài, mở rộng quan hệ đi đôi với nâng cao chất lượng hợp tác. Việc xây dựng, cập nhật “bản đồ đối tác” theo địa bàn, lĩnh vực và mức độ ưu tiên sẽ tạo cơ sở phát triển mạng lưới bạn bè, đối tác rộng khắp, đa tầng, đa lĩnh vực và bền vững. Đặc biệt, cần chủ động kết nối với thế hệ trẻ, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sĩ, tổ chức xã hội và những cá nhân có uy tín, ảnh hưởng.
Đối ngoại nhân dân cũng phải gắn chặt hơn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, du lịch, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững cần được chú trọng. Thông qua mạng lưới hợp tác quốc tế và vai trò cầu nối của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, các nguồn lực về tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản trị và đầu tư cần được chuyển hóa thành những chương trình, dự án thiết thực, phục vụ các đột phá chiến lược của đất nước.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là đổi mới, hiện đại hóa thông tin đối ngoại trên kênh nhân dân. Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, khai thác không gian mạng và các nền tảng truyền thông mới cần được đẩy mạnh, bảo đảm thông tin chủ động, kịp thời, chính xác và thuyết phục. Qua đó, giới thiệu thành tựu phát triển, lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam giàu bản sắc văn hóa, nhân văn, trách nhiệm; đồng thời chủ động đấu tranh với những thông tin sai trái, xuyên tạc, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và uy tín quốc tế của Việt Nam.
Để các định hướng trên đi vào thực tiễn, Chỉ thị yêu cầu kiện toàn tổ chức bộ máy, hoàn thiện cơ chế phối hợp, bảo đảm nguồn lực và xây dựng đội ngũ cán bộ đối ngoại nhân dân có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực nghiên cứu, dự báo, tham mưu chiến lược, giỏi ngoại ngữ và công nghệ, có khả năng vận động quốc tế, xử lý linh hoạt các vấn đề đối ngoại.
Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nêu trong Chỉ thị số 16-CT/TW sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị. Qua đó, phát huy sức mạnh của nhân dân, mở rộng mạng lưới bạn bè quốc tế, củng cố lòng tin, tranh thủ nguồn lực và nâng cao vị thế đất nước. Đối ngoại nhân dân không chỉ góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa mà còn trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, thực hiện thắng lợi các mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Hợp Nhất