Năm 2027 được xác định là một năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tiến trình phát triển đất nước. Đây không chỉ là năm thứ hai triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 18-KL/TW và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, mà còn là năm bản lề để củng cố những nền tảng quan trọng, tạo đà thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn mới.
Trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 đặt ra yêu cầu không chỉ về sự chủ động, linh hoạt mà còn đòi hỏi tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn và quyết tâm hành động mạnh mẽ. Chỉ thị số 26/CT-TTg ngày 12/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra những định hướng quan trọng, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch năm 2027 trên tinh thần thực chất, hiệu quả, gắn mục tiêu với nhiệm vụ cụ thể, sản phẩm rõ ràng và trách nhiệm được phân công minh bạch.
Bối cảnh mới đòi hỏi tư duy phát triển mới
Theo Chỉ thị, năm 2026 tiếp tục chứng kiến nhiều biến động lớn của tình hình quốc tế. Xung đột tại Trung Đông tác động đến thị trường năng lượng, tạo thêm áp lực đối với lạm phát toàn cầu; nhiều tổ chức quốc tế điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới. Cùng với đó, biến đổi khí hậu, thiên tai, vấn đề an ninh lương thực vẫn diễn biến phức tạp.
Tuy nhiên, trong khó khăn vẫn xuất hiện những cơ hội mới. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang phát triển mạnh mẽ, trở thành những động lực quan trọng định hình phương thức phát triển của các quốc gia. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để Việt Nam thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đối với Việt Nam, năm 2027 diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế vừa phải xử lý những vấn đề nội tại, vừa phải thực hiện các nhiệm vụ mang tính đột phá, mở đường và thích ứng với những thay đổi sâu sắc của môi trường quốc tế. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng kế hoạch phát triển không theo cách làm truyền thống, mà cần có cách tiếp cận mới, khoa học hơn, thực chất hơn.
Chỉ thị 26/CT-TTg nhấn mạnh kế hoạch năm 2027 phải được xây dựng trên cơ sở đánh giá đúng kết quả thực hiện năm 2026, dự báo sát tình hình trong nước và quốc tế, từ đó đề ra các giải pháp đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và bao trùm, bảo đảm lợi ích của người dân và doanh nghiệp.
Tăng trưởng hai con số gắn với ổn định kinh tế vĩ mô
Một trong những điểm nhấn quan trọng trong Chỉ thị số 26/CT-TTg là yêu cầu kiên định mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng hai con số nhưng phải gắn chặt với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.
Điều này thể hiện cách tiếp cận phát triển cân bằng: tăng trưởng không chỉ được nhìn nhận qua tốc độ mở rộng quy mô nền kinh tế, mà còn phải gắn với chất lượng tăng trưởng, khả năng chống chịu và tính bền vững trong dài hạn.
Muốn đạt được mục tiêu đó, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện mô hình tăng trưởng mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành những động lực chính. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là xu thế tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thời kỳ mới.
Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh cần dựa nhiều hơn vào năng suất, chất lượng và hiệu quả thay vì chủ yếu dựa vào khai thác nguồn lực truyền thống. Vì vậy, việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh sẽ là những hướng đi quan trọng trong kế hoạch phát triển năm 2027.
Cùng với đó, Chỉ thị yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh các đột phá chiến lược, tăng cường hội nhập quốc tế, phát triển văn hóa - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội và giữ vững quốc phòng, an ninh.
Đây là cách nhìn toàn diện về phát triển: kinh tế là trung tâm nhưng không tách rời các mục tiêu xã hội, môi trường và ổn định chính trị.
Kế hoạch phải rõ mục tiêu, rõ trách nhiệm, rõ kết quả
Một điểm đáng chú ý trong Chỉ thị số 26/CT-TTg là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức xây dựng kế hoạch. Các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp, đề án trong năm 2027 phải bám sát định hướng của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương, các nghị quyết của Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ.
Điểm quan trọng là mỗi nhiệm vụ phải gắn với sản phẩm cụ thể, trách nhiệm rõ ràng và được đánh giá bằng kết quả thực hiện.
Điều này đặt ra yêu cầu các cơ quan, đơn vị không chỉ xây dựng kế hoạch theo hướng liệt kê nhiệm vụ, mà phải chuyển mạnh sang quản trị theo mục tiêu, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo.
Trong xây dựng chỉ tiêu phát triển, Chỉ thị cũng yêu cầu bảo đảm tính khoa học, khả thi và thống nhất. Các chỉ tiêu phải thuộc hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia, có khả năng thu thập, theo dõi thường xuyên, có thể so sánh với dữ liệu quá khứ và phản ánh trực tiếp kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Đây là yêu cầu rất quan trọng bởi chất lượng của một kế hoạch không chỉ nằm ở mục tiêu đặt ra mà còn phụ thuộc vào khả năng đo lường, giám sát và đánh giá kết quả.
Nếu các chỉ tiêu thiếu tính thực tiễn, khó theo dõi hoặc không phản ánh đúng quá trình phát triển, công tác điều hành sẽ gặp khó khăn. Ngược lại, hệ thống chỉ tiêu rõ ràng sẽ giúp các cấp, các ngành nhìn thấy đúng vấn đề, nhận diện đúng điểm nghẽn và đưa ra giải pháp phù hợp.
Phát huy liên kết vùng, tạo động lực phát triển mới
Chỉ thị số 26/CT-TTg cũng nhấn mạnh yêu cầu các ngành, lĩnh vực và địa phương xây dựng kế hoạch phù hợp với chiến lược, quy hoạch, Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương, Nghị quyết số 25/2026/QH16 của Quốc hội và kế hoạch phát triển 5 năm của địa phương.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng là thúc đẩy liên kết vùng, phát triển các vùng động lực, các cực tăng trưởng của cả nước phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Điều này cho thấy tư duy phát triển hiện nay không còn chỉ dựa trên sự phát triển riêng lẻ của từng địa phương, mà cần đặt trong tổng thể liên kết, bổ trợ và khai thác lợi thế chung.
Mỗi địa phương cần xác định rõ tiềm năng, thế mạnh của mình để lựa chọn hướng phát triển phù hợp; đồng thời tăng cường phối hợp với các địa phương khác nhằm hình thành không gian phát triển rộng lớn hơn.
Trong giai đoạn mới, những địa phương biết tận dụng tốt lợi thế về vị trí, nguồn nhân lực, hạ tầng, công nghệ và liên kết thị trường sẽ có nhiều cơ hội bứt phá.
Ngân sách năm 2027: Tăng thu bền vững, chi tiêu hiệu quả
Bên cạnh kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, Chỉ thị số 26/CT-TTg dành sự quan tâm lớn đến công tác xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2027.
Tinh thần xuyên suốt là xây dựng ngân sách theo hướng chủ động, chặt chẽ, đúng chính sách, bảo đảm thu đúng, thu đủ, thu kịp thời các nguồn thu; đồng thời đánh giá sát khả năng thực hiện thu ngân sách năm 2026 làm căn cứ xây dựng dự toán năm 2027.
Theo yêu cầu của Chỉ thị, phấn đấu dự toán thu nội địa năm 2027 bình quân cả nước tăng khoảng 13 - 15% so với đánh giá ước thực hiện năm 2026 (đã loại trừ các yếu tố tăng, giảm thu do thay đổi chính sách); dự toán thu từ hoạt động xuất nhập khẩu tăng khoảng 5 - 7%.
Những con số này thể hiện quyết tâm mở rộng nguồn lực tài chính quốc gia, phục vụ các mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.
Tuy nhiên, tăng thu không chỉ đơn thuần là tăng các khoản thu ngân sách mà quan trọng hơn là phải tạo ra nền tảng tăng trưởng bền vững, mở rộng sản xuất kinh doanh, phát triển doanh nghiệp, thúc đẩy các nguồn thu ổn định lâu dài.
Bởi nguồn thu ngân sách bền vững nhất chính là một nền kinh tế phát triển lành mạnh, với cộng đồng doanh nghiệp lớn mạnh và năng lực cạnh tranh ngày càng cao.
Cơ cấu lại chi ngân sách: Tiết kiệm để dành nguồn lực cho phát triển
Nếu tăng thu là điều kiện quan trọng để mở rộng không gian phát triển, thì sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách lại là yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng. Trong Chỉ thị số 26/CT-TTg, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu xây dựng dự toán chi ngân sách nhà nước năm 2027 theo hướng chặt chẽ, kỷ luật, hiệu quả, bảo đảm phục vụ đúng các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Theo đó, dự toán chi ngân sách năm 2027 phải tuân thủ các mục tiêu, giải pháp về tài chính - ngân sách nhà nước tại Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Trung ương; bảo đảm phù hợp với các nghị quyết của Quốc hội, nguyên tắc phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 và các định mức phân bổ chi thường xuyên đã được cấp có thẩm quyền quyết định.
Một yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là phải triệt để tiết kiệm trong chi tiêu công. Đây không chỉ là vấn đề quản lý tài chính mà còn là yêu cầu về đổi mới tư duy điều hành trong bối cảnh nguồn lực quốc gia cần được tập trung cho những nhiệm vụ lớn, những lĩnh vực tạo động lực phát triển.
Chỉ thị yêu cầu cắt giảm các khoản chi chưa thực sự cần thiết, nhất là chi hội nghị, hội thảo, đi công tác nước ngoài; giảm dần mức hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước đối với các đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn thu. Đồng thời, đẩy mạnh cơ chế đặt hàng, đấu thầu cung cấp dịch vụ công nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.
Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy “phân bổ ngân sách theo đầu vào” sang tư duy “chi ngân sách gắn với kết quả đầu ra”. Mỗi khoản chi phải trả lời được câu hỏi: nguồn lực bỏ ra tạo ra giá trị gì, đóng góp như thế nào cho phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với tiết kiệm chi thường xuyên, Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục cơ cấu lại chi ngân sách nhà nước theo hướng giảm tỷ trọng chi thường xuyên, tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển. Đây là định hướng phù hợp nhằm ưu tiên nguồn lực cho những lĩnh vực có khả năng tạo động lực lan tỏa như hạ tầng chiến lược, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và các chương trình phát triển quan trọng của đất nước.
Dành nguồn phù hợp để điều chỉnh tiền lương, bảo đảm an sinh xã hội
Trong xây dựng dự toán chi ngân sách năm 2027, một nội dung quan trọng được đặt ra là phải dành nguồn phù hợp với khả năng cân đối ngân sách để thực hiện các chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống người dân.
Trong đó, Chỉ thị yêu cầu bố trí nguồn để thực hiện điều chỉnh tiền lương khu vực công, điều chỉnh lương hưu đối với phần ngân sách nhà nước bảo đảm, chính sách ưu đãi người có công, bảo trợ xã hội và các chính sách an sinh khác.
Điều này thể hiện quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm. Tăng trưởng kinh tế cuối cùng phải hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm người dân được thụ hưởng thành quả phát triển.
Trong quá trình xây dựng ngân sách, các bộ, ngành, địa phương cũng được yêu cầu không đề xuất ban hành các chính sách, chương trình, dự án mới nếu chưa đánh giá đầy đủ sự cần thiết, hiệu quả, khả năng bố trí nguồn lực và lộ trình thực hiện.
Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm tránh tình trạng mở rộng nhiệm vụ chi nhưng không bảo đảm nguồn lực, gây áp lực lên ngân sách nhà nước trong dài hạn.
Phân cấp ngân sách: Tăng tính chủ động cho địa phương
Một nội dung có ý nghĩa lớn trong Chỉ thị số 26/CT-TTg là yêu cầu xây dựng dự toán ngân sách địa phương năm 2027 gắn với việc thực hiện phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi đầy đủ theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.
Năm 2027 là năm đầu tiên thực hiện cơ chế phân cấp này, vì vậy các địa phương cần chủ động xây dựng, hoàn thiện hệ thống nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách; xác định rõ nguồn thu, tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã; mức bổ sung từ ngân sách cấp tỉnh cho ngân sách cấp xã để trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định theo quy định.
Việc phân cấp mạnh hơn cho địa phương có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tính chủ động, linh hoạt trong điều hành phát triển. Khi địa phương được trao quyền nhiều hơn gắn với trách nhiệm rõ hơn, các quyết sách phát triển sẽ sát thực tiễn hơn, phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu mới.
Tuy nhiên, phân cấp cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý, khả năng dự báo, kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình của từng cấp chính quyền.
Đối với nguồn thu ngân sách trên địa bàn, Chỉ thị yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trực tiếp chỉ đạo cơ quan tài chính, thuế, hải quan và các đơn vị liên quan đánh giá sát tình hình thực hiện năm 2026, xây dựng dự toán năm 2027 phù hợp với các chỉ tiêu được giao.
Đối với chi ngân sách địa phương, yêu cầu đặt ra là phải bám sát mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, nhiệm vụ năm 2027, đồng thời bảo đảm cơ cấu chi hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, ưu tiên các nhiệm vụ cấp bách, trọng tâm.
Ưu tiên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ, Chỉ thị số 26/CT-TTg nhấn mạnh việc ưu tiên nguồn lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Đây là định hướng phù hợp với yêu cầu xây dựng mô hình tăng trưởng mới, trong đó tri thức, công nghệ và sáng tạo trở thành động lực chính thúc đẩy năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Các địa phương được yêu cầu rà soát, ưu tiên bố trí chi cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo đúng chủ trương tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, các kế hoạch và chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Điều này cho thấy chuyển đổi số không còn là nhiệm vụ riêng của ngành công nghệ thông tin mà đã trở thành một yêu cầu phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế và hệ thống quản trị quốc gia.
Từ quản lý nhà nước, sản xuất kinh doanh đến cung cấp dịch vụ công, việc ứng dụng công nghệ sẽ tạo ra phương thức vận hành mới, nâng cao hiệu quả, giảm chi phí và mở rộng cơ hội phát triển.
Quản lý chặt chẽ bội chi, vay và trả nợ ngân sách địa phương
Một vấn đề quan trọng khác trong xây dựng ngân sách địa phương năm 2027 là quản lý bội chi, vay và trả nợ.
Chỉ thị yêu cầu các địa phương chỉ đề xuất mức bội chi ngân sách cấp tỉnh khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, quản lý nợ công và các quy định liên quan. Đồng thời phải đánh giá toàn diện tác động của việc vay nợ, nhu cầu vốn đầu tư phát triển và khả năng trả nợ trong trung hạn trước khi quyết định vay mới.
Đối với các chương trình, dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài, địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch vốn năm 2027 cho các dự án đang triển khai; phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện thủ tục đối với dự án mới đủ điều kiện; xây dựng kế hoạch vay phù hợp với khả năng giải ngân thực tế.
Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm sử dụng vốn vay hiệu quả, tránh tạo áp lực tài chính trong tương lai.
Chỉ thị số 26/CT-TTg yêu cầu quá trình xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 phải bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương; đồng thời tổ chức lấy ý kiến rộng rãi để nâng cao chất lượng xây dựng kế hoạch.
Trong giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu tăng trưởng nhanh đi cùng với phát triển bền vững, không gian phát triển mở rộng nhưng thách thức cũng lớn hơn, sự phối hợp đồng bộ giữa Trung ương và địa phương sẽ là yếu tố then chốt. Mỗi cơ quan, đơn vị phải xác định rõ vai trò, trách nhiệm của mình trong việc thực hiện các mục tiêu chung.
Với cách tiếp cận lấy tăng trưởng làm mục tiêu, khoa học công nghệ làm động lực, người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, cùng yêu cầu quản lý tài chính công kỷ luật, hiệu quả, việc thực hiện Chỉ thị số 26/CT-TTg tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục củng cố nội lực, nâng cao khả năng thích ứng và hướng tới những mục tiêu phát triển lớn hơn trong giai đoạn 2026 - 2030.
Thanh Long
