Pháp luật không chỉ là khuôn khổ điều chỉnh các quan hệ xã hội, mà còn là công cụ để Nhà nước tổ chức quản lý, huy động nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo lập môi trường thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp phát triển. Một hệ thống pháp luật chất lượng, đồng bộ, minh bạch sẽ trở thành nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực quản trị quốc gia, mở rộng không gian phát triển và hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của đất nước trong giai đoạn mới.

Ảnh minh họa

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển ngày càng cao, thực tiễn đặt ra nhiệm vụ phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa tư duy, phương thức và chất lượng xây dựng pháp luật. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật trong hoạt động lập pháp, mà còn là yêu cầu chính trị quan trọng nhằm xây dựng một Nhà nước pháp quyền hiện đại, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.

Vừa qua, Chính phủ được giao 171/192 nhiệm vụ lập pháp. Đây là khối lượng công việc rất lớn, thể hiện trách nhiệm nặng nề mà Chính phủ phải tập trung thực hiện trong nhiệm kỳ mới. Tuy nhiên, cùng với thách thức, đây cũng là cơ hội quan trọng để đổi mới thực chất công tác xây dựng pháp luật, chuyển từ tư duy xây dựng pháp luật theo hướng quản lý, kiểm soát sang tư duy kiến tạo, phục vụ, lấy phát triển làm mục tiêu và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Chính phủ xác định rõ: xây dựng pháp luật là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của từng bộ, ngành; là công cụ để tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển và nâng cao năng lực quản trị của quốc gia. Từ nhận thức đó, công tác lập pháp trong thời gian tới sẽ được triển khai với tinh thần quyết liệt hơn, bài bản hơn, gắn chặt giữa xây dựng chính sách với tổ chức thực hiện, giữa yêu cầu hoàn thiện thể chế với mục tiêu phát triển đất nước.

Chủ động triển khai định hướng lập pháp, không chờ đến khi có kế hoạch

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ đặt ra là khẩn trương ban hành và tổ chức thực hiện ngay kế hoạch của Chính phủ nhằm triển khai định hướng lập pháp của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Điểm nhấn quan trọng trong yêu cầu này là kế hoạch phải được xây dựng hết sức cụ thể, chi tiết, xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ, trách nhiệm của từng cơ quan, từng bộ, ngành. Việc xây dựng pháp luật không thể tiếp tục thực hiện theo cách bị động, đến khi có chương trình, kế hoạch chung mới bắt đầu triển khai, mà phải trở thành công việc thường xuyên, chủ động ngay từ đầu.

Các bộ, cơ quan ngang bộ phải chủ động chuẩn bị hồ sơ chính sách, dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết theo tinh thần Kết luận số 17-KL/TW ngày 02/4/2026 của Bộ Chính trị về định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI; không chờ kế hoạch của Chính phủ mới tổ chức thực hiện nhiệm vụ được giao. Điều này cho thấy sự thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận đối với công tác lập pháp. Nếu trước đây xây dựng pháp luật nhiều khi được nhìn nhận như một nhiệm vụ theo chương trình, theo thời hạn, thì nay được đặt trong yêu cầu chủ động kiến tạo thể chế, dự báo xu hướng phát triển, chuẩn bị chính sách từ sớm, từ xa.

Một chính sách tốt không thể chỉ được hình thành trong quá trình soạn thảo văn bản, mà phải bắt đầu từ việc nhận diện đúng vấn đề của thực tiễn, hiểu rõ nhu cầu phát triển, đánh giá đầy đủ tác động và lựa chọn được phương án tối ưu.

Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật: Pháp luật phải đi trước mở đường

Đây là yêu cầu có tính nền tảng, bởi chất lượng pháp luật quyết định rất lớn đến chất lượng phát triển. Trong điều kiện nền kinh tế, khoa học - công nghệ và các mô hình kinh doanh thay đổi nhanh chóng, pháp luật không thể chỉ đi sau để xử lý các vấn đề phát sinh, mà cần có khả năng dự báo, định hướng và mở đường cho những động lực phát triển mới.

Tinh thần xuyên suốt được Chính phủ nhấn mạnh là pháp luật phải đi trước mở đường, tạo thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, đầu tư, sản xuất, kinh doanh; đồng thời dứt khoát khắc phục tư duy “không quản được thì cấm”.

Đây là sự thay đổi quan trọng về tư duy quản lý. Nhà nước không chỉ đặt mục tiêu kiểm soát rủi ro, mà phải đồng thời tạo điều kiện cho các nguồn lực xã hội được giải phóng, cho sáng tạo được phát huy, cho những mô hình mới có cơ hội phát triển trong khuôn khổ pháp luật.

Mỗi chính sách trình Quốc hội cần phải trả lời rõ những câu hỏi căn bản: Chính sách này tháo gỡ điểm nghẽn nào? Khơi thông nguồn lực nào? Giảm chi phí tuân thủ ra sao? Tạo thuận lợi gì cho người dân và doanh nghiệp? Nếu một quy định pháp luật làm phát sinh thêm thủ tục không cần thiết, làm tăng chi phí, hạn chế sáng tạo hoặc gây khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thì cần được xem xét lại ngay từ quá trình xây dựng.

Cùng với đó, việc sửa đổi, bổ sung luật phải đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật, nhất là trên cơ sở kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Mục tiêu không chỉ là sửa từng quy định riêng lẻ, mà phải bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất, minh bạch, dễ tiếp cận và dễ thực hiện của cả hệ thống pháp luật.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là luật cần quy định đúng tầm những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Những vấn đề thường xuyên biến động, mang tính kỹ thuật, cần sự linh hoạt thì nên giao Chính phủ, bộ, ngành, địa phương quy định theo thẩm quyền, nhưng phải gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực, minh bạch trách nhiệm và tăng cường giải trình.

Siết chặt kỷ luật, nâng cao chất lượng từng khâu trong xây dựng pháp luật

Đổi mới công tác xây dựng pháp luật không chỉ nằm ở tư duy, mà còn phải thể hiện trong phương pháp tổ chức thực hiện. Chính phủ sẽ tiếp tục siết chặt kỷ luật nội bộ trong công tác xây dựng pháp luật, coi chất lượng chính sách là yếu tố được kiểm soát ngay từ đầu.

Theo đó, các cơ quan chủ trì soạn thảo phải thực hiện nghiêm việc tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động đầy đủ, lấy ý kiến đúng đối tượng chịu sự tác động. Việc lấy ý kiến không thể chỉ mang tính hình thức, mà phải thực sự trở thành quá trình tiếp nhận, phân tích và hoàn thiện chính sách.

Một chính sách tốt cần được xây dựng trên nền tảng thực tiễn. Những khó khăn, vướng mắc của người dân, doanh nghiệp, địa phương phải được phản ánh đầy đủ; những vấn đề phức tạp, nhạy cảm phải được nhìn nhận thẳng thắn, không né tránh.

Chính phủ cũng yêu cầu không để lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm chi phối quá trình xây dựng pháp luật. Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm bảo đảm pháp luật được xây dựng vì lợi ích chung, vì mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

Trong quá trình này, vai trò của Bộ Tư pháp tiếp tục được phát huy mạnh mẽ, từ công tác thẩm định đến kiểm soát việc tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm định. Bộ Tư pháp phải khẳng định rõ hồ sơ đã đủ hay chưa đủ điều kiện để trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét.

Một điểm mới đáng chú ý là từ quý III năm 2026, Chính phủ sẽ triển khai thí điểm đánh giá, chấm điểm KPI trong công tác xây dựng pháp luật. Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý theo tiến độ sang quản lý theo kết quả, nhằm đo lường cả tiến độ, chất lượng, trách nhiệm của từng bộ, ngành.

Kết quả đánh giá KPI sẽ là căn cứ quan trọng để kiểm điểm, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu, qua đó tạo động lực nâng cao trách nhiệm trong công tác lập pháp.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong xây dựng và thi hành pháp luật

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, công tác xây dựng pháp luật cũng phải được đổi mới trên nền tảng công nghệ.

Chính phủ xác định nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật. Trong đó, tập trung khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu ngành; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới.

Việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu, dự báo, hoạch định chính sách; hỗ trợ cơ quan xây dựng pháp luật có thêm công cụ phân tích dữ liệu, đánh giá xu hướng phát triển, nhận diện sớm các vấn đề cần điều chỉnh.

Chuyển đổi số trong xây dựng pháp luật không chỉ là số hóa quy trình, mà còn là thay đổi phương thức tư duy. Từ việc xây dựng chính sách dựa nhiều vào kinh nghiệm, phản ánh đơn lẻ, tiến tới xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu, bằng chứng và phân tích khoa học.

Đây là nền tảng để nâng cao chất lượng thể chế, giúp pháp luật sát hơn với thực tiễn cuộc sống.

Tăng cường phối hợp giữa Chính phủ và Quốc hội trong công tác lập pháp

Khối lượng nhiệm vụ lập pháp lớn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả hơn giữa Chính phủ và Quốc hội.

Chính phủ sẽ chủ động phối hợp với các cơ quan của Quốc hội trong xây dựng chương trình lập pháp, chương trình kỳ họp; xử lý sớm những vấn đề chính sách lớn còn có ý kiến khác nhau; cùng xác định thứ tự ưu tiên và cùng kiểm soát chất lượng từ khâu đề xuất chính sách đến tổ chức thi hành.

Sự phối hợp này không chỉ nhằm bảo đảm tiến độ xây dựng luật, mà quan trọng hơn là bảo đảm chất lượng của từng đạo luật khi được ban hành.

Một đạo luật tốt cần sự tham gia của nhiều chủ thể, từ cơ quan xây dựng chính sách, cơ quan thẩm tra, đại biểu Quốc hội, chuyên gia, nhà khoa học đến người dân, doanh nghiệp - những đối tượng trực tiếp chịu sự tác động của pháp luật.

Tạo chuyển biến thực chất về chất lượng thể chế

Chặng đường phía trước đặt ra yêu cầu rất lớn đối với công tác lập pháp. Khối lượng công việc nhiều, yêu cầu phát triển nhanh, những vấn đề mới phát sinh liên tục đòi hỏi hệ thống pháp luật phải luôn được hoàn thiện.

Chính phủ sẽ chỉ đạo quyết liệt, thường xuyên kiểm điểm tiến độ, kiểm soát chặt chẽ chất lượng chính sách; xử lý nghiêm tình trạng chậm, nợ đọng nhiệm vụ lập pháp, chuẩn bị hồ sơ không đạt yêu cầu.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hoàn thành số lượng văn bản pháp luật được giao, mà quan trọng hơn là tạo ra những chuyển biến thực chất về chất lượng thể chế. Đó là một hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, minh bạch; một môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, đầu tư, sản xuất, kinh doanh; một nền quản trị quốc gia hiệu lực, hiệu quả.

Việc Chính phủ được giao 171/192 nhiệm vụ lập pháp là trách nhiệm lớn, nhưng cũng là cơ hội để tạo dấu ấn trong đổi mới công tác xây dựng pháp luật. Với tinh thần chủ động, quyết liệt và lấy phát triển làm mục tiêu, công tác lập pháp trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI được kỳ vọng sẽ tạo ra những bước chuyển quan trọng, góp phần xây dựng nền tảng thể chế vững chắc cho đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Thanh Long