Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, không gian mạng ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của đời sống xã hội, nơi thông tin được tạo lập, chia sẻ và tác động trực tiếp đến nhận thức, thái độ, hành vi của mỗi người. Cùng với những giá trị tích cực, môi trường số cũng đang bị lợi dụng để phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc, kích động, phủ nhận những thành quả của cách mạng, gây hoài nghi, chia rẽ và tác động tiêu cực đến tư tưởng, tình cảm của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.
Điều đáng lưu ý là phương thức truyền tải các quan điểm sai trái, thù địch hiện nay ngày càng tinh vi. Không phải mọi thông tin sai lệch đều được thể hiện dưới dạng những luận điệu trực diện, mà có thể được ngụy trang dưới dạng “phân tích”, “bình luận”, những câu hỏi tưởng như khách quan hoặc những mẩu thông tin bị cắt xén khỏi bối cảnh. Có trường hợp lợi dụng một sự việc cá biệt để quy kết thành bản chất phổ biến; lấy một hiện tượng nhất thời để phủ nhận cả một quá trình; sử dụng những thông tin chưa được kiểm chứng để tạo tâm lý hoài nghi. Khi được khuếch đại bởi tốc độ lan truyền của mạng xã hội, những thông tin như vậy có thể gây ra tác động xã hội không nhỏ.
Trong bối cảnh ấy, đấu tranh, phản bác muốn đạt hiệu quả trước hết phải dựa trên sự thật. Đây không chỉ là yêu cầu về phương pháp mà còn là nguyên tắc có ý nghĩa quyết định đối với sức thuyết phục của thông tin chính thống. Mỗi nội dung phản bác phải có căn cứ, chính xác, có nguồn kiểm chứng rõ ràng; dựa trên dữ liệu đáng tin cậy, đúng quy định pháp luật và lập luận logic. Những vấn đề càng phức tạp càng cần được tiếp cận bình tĩnh, khách quan, tránh phản ứng vội vàng theo cảm xúc.
Thực tế cho thấy, một luận điệu sai trái không thể được hóa giải bằng một luận điệu thiếu căn cứ khác. Thông tin xuyên tạc không thể bị đẩy lùi bằng sự suy diễn. Muốn làm rõ cái sai, trước hết phải chỉ ra cái đúng; muốn bác bỏ một nhận định thiếu căn cứ, phải đưa ra được căn cứ xác đáng. Vì vậy, người tham gia đấu tranh trên không gian mạng cần có khả năng kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu dữ liệu, phân tích bản chất vấn đề và trình bày lập luận một cách rõ ràng, mạch lạc.
Cùng với “chống”, phải đặc biệt coi trọng “xây”. Đây là một trong những yêu cầu có tính căn bản để chủ động chiếm lĩnh trận địa thông tin trên môi trường số. Nếu chỉ chờ khi thông tin sai trái xuất hiện mới lên tiếng phản bác, hoạt động đấu tranh sẽ luôn ở thế bị động. Ngược lại, nếu thường xuyên cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, giải thích rõ chủ trương, chính sách, pháp luật; chủ động làm rõ những vấn đề dư luận quan tâm và lan tỏa những giá trị tốt đẹp, sẽ góp phần hình thành “sức đề kháng” về thông tin trong xã hội. Nói cách khác, đấu tranh trên không gian mạng không chỉ là cuộc đấu tranh nhằm bác bỏ những điều sai trái, mà còn là quá trình xây dựng một môi trường thông tin lành mạnh, trong đó sự thật, lý lẽ và những giá trị tích cực có điều kiện được lan tỏa rộng rãi. “Xây” tốt sẽ tạo nền tảng vững chắc cho “chống”; thông tin chính xác, hấp dẫn và kịp thời sẽ góp phần thu hẹp khoảng trống mà thông tin sai lệch có thể lợi dụng. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đã chỉ rõ: Kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống", lấy "xây" làm gốc, lấy "chống" làm nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo. "Xây" là bồi đắp niềm tin, bản lĩnh, văn hóa Đảng, môi trường thông tin lành mạnh, sức đề kháng tư tưởng của toàn xã hội; lòng yêu nước, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. "Chống" là kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với cái sai, cái xấu, cái độc hại, làm suy giảm niềm tin; chủ động ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" khi mới manh nha, ngay từ cơ sở. Công tác tư tưởng phải được tiến hành đồng bộ trên cả không gian thực và không gian số; chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững an ninh tư tưởng trong mọi tình huống.
Một yêu cầu khác không thể xem nhẹ là đổi mới phương thức truyền tải. Trong môi trường số, thông tin không chỉ cần đúng mà còn phải dễ tiếp cận, dễ hiểu và có khả năng tương tác. Một nội dung chính xác nhưng trình bày khô cứng, dài dòng, thiếu trực quan sẽ khó cạnh tranh về sức lan tỏa với những nội dung ngắn, sinh động, giàu hình ảnh trên mạng xã hội. Bởi vậy, cần sử dụng linh hoạt các hình thức như bài viết, infographic, video, podcast, hỏi - đáp trực tuyến và những sản phẩm truyền thông số phù hợp. Mỗi nền tảng có cơ chế vận hành, đặc điểm người dùng và phương thức tiếp nhận thông tin khác nhau. Mỗi nhóm công chúng cũng có nhu cầu và khả năng tiếp nhận khác nhau. Do đó, cần hiểu đặc điểm của từng nền tảng, đồng thời biết “viết, nói theo cách” phù hợp với từng nhóm công chúng, nhưng không vì chạy theo thị hiếu mà hạ thấp yêu cầu về tính chính xác, định hướng và chuẩn mực của thông tin. Điều này đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ tham gia công tác đấu tranh, phản bác không chỉ là bản lĩnh chính trị mà còn phải có kiến thức, kỹ năng truyền thông và năng lực hoạt động trên môi trường số. Trong nhiều trường hợp, một vấn đề chính sách phức tạp cần được giải thích bằng ngôn ngữ giản dị; một số liệu khô cứng cần được thể hiện bằng hình ảnh trực quan; một vấn đề dễ gây hiểu lầm cần được đặt trong bối cảnh đầy đủ để người tiếp nhận có thể tự mình nhận diện bản chất.
Cùng với đổi mới phương thức, cũng cần phải phát huy sức mạnh tổng hợp của nhiều lực lượng. Đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch không phải công việc của một cơ quan hay một lực lượng riêng lẻ. Đó là nhiệm vụ cần sự phối hợp của các cơ quan, đội ngũ cán bộ, đảng viên, chuyên gia, nhà khoa học và những người có uy tín, có ảnh hưởng tích cực trên không gian mạng. Mỗi lực lượng có thế mạnh riêng. Cơ quan quản lý cung cấp thông tin chính thống; báo chí có khả năng xác minh, phân tích và định hướng dư luận; các chuyên gia, nhà khoa học cung cấp luận cứ chuyên môn; cán bộ, đảng viên và người sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm góp phần lan tỏa thông tin tích cực. Khi được kết nối và phối hợp chặt chẽ, sức mạnh của từng lực lượng sẽ được cộng hưởng, tạo thành thế trận thông tin chủ động, linh hoạt và rộng khắp. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026, Bộ Chính trị đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, đó là: “…Cả nước hình thành mạng lưới 15.000-20.000 người có uy tín, người có ảnh hưởng tích cực tham gia công tác tư tưởng. Hệ sinh thái truyền thông đối ngoại đa nền tảng, đa ngôn ngữ hoạt động hiệu quả; cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tích cực lan tỏa hình ảnh đất nước, giá trị văn hóa, con người và thành tựu phát triển của đất nước. 100% cấp xã có cán bộ chuyên trách; 100% cán bộ làm công tác tư tưởng các cấp, thành viên Ban Chỉ đạo, Ban Công tác 35, người làm nhiệm vụ thông tin ở cơ sở được tập huấn, bồi dưỡng hằng năm; toàn Đảng có 4.000-6.000 cán bộ tuyên giáo nòng cốt được đào tạo chuyên sâu…”
Bên cạnh đó, đấu tranh quyết liệt không đồng nghĩa với cực đoan trong cách ứng xử. Người phản bác phải dựa trên sự thật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác; không quy chụp, xúc phạm, vu cáo hoặc biến tranh luận về vấn đề thành công kích cá nhân. Mục tiêu của phản bác là làm sáng tỏ sự thật, bảo vệ cái đúng, chứ không phải tạo thêm xung đột trên không gian mạng. Một thái độ chuẩn mực, một lập luận có căn cứ và một cách diễn đạt có văn hóa nhiều khi có sức thuyết phục lớn hơn những lời lẽ gay gắt. Trong môi trường mà mỗi bình luận, mỗi lượt chia sẻ đều có khả năng tiếp cận hàng nghìn, hàng vạn người, trách nhiệm của người tham gia càng phải được đề cao. Không thể nhân danh đấu tranh để tùy tiện sử dụng những thông tin chưa được kiểm chứng, những nội dung xúc phạm hoặc những hình ảnh, phát ngôn có tính chất độc hại.
Đặc biệt, cần tránh một nghịch lý đang có nguy cơ xuất hiện trong quá trình phản bác: vô tình làm cho thông tin sai lệch được lan truyền rộng hơn. Không nên sử dụng cách cắt ghép, giật tít, gây sốc tương tự nội dung đang bị phê phán. Cũng không nên đăng lại trọn vẹn một thông tin độc hại chỉ để chứng minh rằng nó sai. Trong nhiều trường hợp, việc lặp lại thông tin sai nhiều lần có thể khiến người đọc ghi nhớ chính thông tin đó mà không nhớ phần giải thích đi kèm. Vì vậy, phản bác phải đi liền với trách nhiệm thông tin. Đây là cách ứng xử phù hợp với yêu cầu xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh và có trách nhiệm.
Trong điều kiện không gian mạng tiếp tục phát triển nhanh chóng, phương thức đấu tranh, phản bác cũng cần được đổi mới tương ứng. Từ thế bị động xử lý thông tin sau khi phát sinh cần chuyển sang chủ động dự báo, chủ động cung cấp thông tin và chủ động định hướng dư luận. Từ việc chỉ chú trọng “bác bỏ” cần chuyển mạnh sang kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”. Từ cách truyền đạt một chiều cần tăng cường đối thoại, tương tác và giải thích những vấn đề công chúng quan tâm. Sức mạnh của đấu tranh trên không gian mạng không chỉ nằm ở khả năng phản bác nhanh đến đâu, mà còn ở khả năng thuyết phục được đến đâu. Sự thật là nền tảng; dữ liệu là căn cứ; lý lẽ là phương tiện; văn hóa ứng xử là điều kiện để tạo dựng niềm tin. Khi thông tin chính thống được cung cấp kịp thời, nội dung tích cực được lan tỏa mạnh mẽ, những quan điểm sai trái được nhận diện và phản bác bằng phương pháp khoa học, môi trường số sẽ ngày càng trở thành không gian phát huy tri thức, đồng thuận xã hội và những giá trị tốt đẹp.
Đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới: không chỉ kiên quyết đấu tranh với cái sai, cái xấu, mà phải chủ động xây dựng cái đúng, cái tốt; không chỉ phản bác bằng lý lẽ, mà phải thuyết phục bằng sự thật; không chỉ xử lý những vấn đề trước mắt, mà phải từng bước hình thành một văn hóa số lành mạnh, có trách nhiệm. Qua đó góp phần giữ vững trận địa tư tưởng, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng không gian mạng Việt Nam an toàn, lành mạnh, nhân văn.
Giang Nam
