Trong những năm gần đây, tiến trình chuyển đổi số đã và đang làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Không gian số không chỉ mở rộng biên độ giao tiếp, tương tác, mà còn tạo điều kiện lan tỏa tri thức, giá trị văn hóa, tư tưởng với tốc độ chưa từng có. Đối với Việt Nam, chuyển đổi số trở thành một động lực quan trọng để truyền bá, củng cố và phát huy những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng.
Tuy nhiên, song hành với những cơ hội to lớn đó là không ít thách thức gay gắt. Không gian mạng đang trở thành “mặt trận” mới, nơi các thế lực thù địch triệt để lợi dụng để thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, gia tăng các hoạt động xuyên tạc, chống phá Đảng và Nhà nước. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy, phương pháp và công cụ trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
ảnh minh hoạ
Không gian số – môi trường lan tỏa giá trị tư tưởng cách mạng
Tính đến đầu năm 2026, số lượng người dùng Internet tại Việt Nam là 85,6 triệu (đạt 84,2% dân số). Thời gian sử dụng trung bình 6,5 giờ/ngày trên internet. Mạng xã hội với gần 79 triệu người dùng hoạt động; Thương mại điện tử: 77% người dùng internet thực hiện mua sắm trực tuyến; 137 triệu kết nối di động. Độ tuổi chính sử dụng là nhóm 18–34 tuổi chiếm gần 40% người dùng. Việt Nam tiếp tục là một trong những thị trường có mức độ sử dụng các nền tảng của Meta cao nhất khu vực, với 94% người dùng Internet sử dụng Facebook. Việt Nam đứng thứ 38 toàn cầu về phổ cập AI, với 18% doanh nghiệp đã triển khai.
Chuyển đổi số đã mở ra khả năng truyền tải thông tin với tốc độ tức thời, quy mô rộng khắp và tính tương tác cao. Các nền tảng số, từ báo điện tử, mạng xã hội đến các ứng dụng di động, đã trở thành kênh quan trọng giúp phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến đông đảo quần chúng nhân dân. Nhờ đó, những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh có điều kiện được tiếp cận gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Nếu trước đây, việc học tập lý luận chính trị chủ yếu diễn ra trong môi trường truyền thống, thì nay, nội dung này đã được “số hóa” dưới nhiều hình thức sinh động như video, podcast, đồ họa thông tin, bài giảng trực tuyến… góp phần nâng cao tính hấp dẫn và hiệu quả tiếp nhận. Không gian số cũng tạo điều kiện để tăng cường tính hai chiều trong truyền thông chính trị. Người dân không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn có thể phản hồi, trao đổi, bày tỏ quan điểm. Đây là cơ sở quan trọng để củng cố mối quan hệ gắn bó giữa Đảng với nhân dân, góp phần xây dựng đồng thuận xã hội.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn giúp nâng cao hiệu quả quản lý thông tin, hỗ trợ các cơ quan chức năng trong việc nắm bắt dư luận xã hội, từ đó kịp thời định hướng, xử lý các vấn đề phát sinh. Có thể khẳng định, nếu được khai thác đúng hướng, không gian số sẽ trở thành công cụ đắc lực để lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng.
Mặt trái của chuyển đổi số: Gia tăng nguy cơ “nhiễu loạn thông tin”
Tuy nhiên, chính những ưu thế của không gian số cũng bị các thế lực thù địch lợi dụng để phục vụ mục đích chống phá. Thông tin sai lệch, giả mạo, xuyên tạc ngày càng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ tinh vi. Nội dung chống phá không còn đơn thuần là những bài viết thô sơ, mà được dàn dựng công phu dưới dạng video, hình ảnh, podcast với kỹ thuật cao, tạo hiệu ứng lan truyền mạnh mẽ.
Đáng chú ý, các đối tượng thường tập trung vào những vấn đề nhạy cảm như lịch sử, lãnh đạo, chính sách, chủ quyền quốc gia… để bóp méo sự thật, gieo rắc hoài nghi, làm suy giảm niềm tin của nhân dân. Nhiều thông tin được “ngụy trang” dưới dạng ý kiến cá nhân, phân tích học thuật hoặc chia sẻ trải nghiệm, khiến người tiếp nhận khó phân biệt đúng – sai.
Trong môi trường số, tốc độ lan truyền thông tin diễn ra chóng mặt. Một nội dung sai lệch có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn, gây ra hiệu ứng dây chuyền và khó kiểm soát. Ranh giới giữa thật và giả, giữa tích cực và tiêu cực bị xóa nhòa, dẫn đến tình trạng “nhiễu loạn thông tin”.
Đặc biệt, các thế lực thù địch đã tận dụng triệt để thuật toán của mạng xã hội để “đẩy” những nội dung tiêu cực, gây tranh cãi lên vị trí nổi bật, từ đó thu hút sự chú ý và lan truyền rộng rãi. Không ít trường hợp, thông tin sai lệch được lặp đi lặp lại nhiều lần, tạo cảm giác “quen thuộc”, khiến một bộ phận người dân dần tin đó là sự thật.
Không gian mạng – “trận địa tư tưởng” mới đầy thách thức
Trong bối cảnh hiện nay, không gian mạng đã trở thành một “trận địa tư tưởng” đặc biệt quan trọng. Tại đây, cuộc đấu tranh giữa cái đúng và cái sai, giữa giá trị tiến bộ và những quan điểm lệch lạc diễn ra thường xuyên, liên tục và ngày càng phức tạp. Các thế lực thù địch không chỉ dừng lại ở việc phát tán thông tin sai lệch, mà còn sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm tác động vào tâm lý, nhận thức của người dân, đặc biệt là giới trẻ. Chúng khai thác tâm lý tò mò, thích cái mới, dễ bị ảnh hưởng bởi xu hướng để lôi kéo, dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực.
Một trong những thủ đoạn phổ biến là “cắt ghép”, “xuyên tạc” thông tin, lấy một phần sự thật để suy diễn, bóp méo bản chất vấn đề. Bên cạnh đó, chúng còn lợi dụng các sự kiện, vấn đề xã hội để kích động tâm lý bất mãn, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc.
Trong khi đó, công tác tư tưởng ở một số nơi vẫn còn chậm đổi mới, chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ và xu hướng tiếp nhận thông tin của công chúng. Nội dung tuyên truyền đôi khi còn khô khan, thiếu tính hấp dẫn, chưa tận dụng hiệu quả các nền tảng số.
Chủ động “chiếm lĩnh” không gian mạng
Bên cạnh những thách thức, chuyển đổi số cũng mở ra nhiều cơ hội mới cho công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), phân tích hành vi người dùng… có thể được ứng dụng để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các thông tin sai lệch.
Việc xây dựng các nền tảng truyền thông số chính thống với nội dung phong phú, hình thức đa dạng sẽ giúp nâng cao sức cạnh tranh với các nguồn thông tin không chính thống. Đồng thời, việc phát triển đội ngũ “công dân số” có bản lĩnh chính trị vững vàng, kỹ năng truyền thông tốt sẽ góp phần tạo ra “lá chắn mềm” trên không gian mạng.
Quan trọng hơn, chuyển đổi số cho phép chúng ta chuyển từ tư duy “phản bác thụ động” sang “chủ động dẫn dắt”. Thay vì chỉ xử lý thông tin sai lệch sau khi đã lan truyền, cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, định hướng dư luận ngay từ đầu.
Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: Thứ nhất, đổi mới tư duy và phương thức công tác tư tưởng.
Cần chuyển từ cách làm truyền thống sang phương thức hiện đại, lấy công nghệ làm công cụ, lấy người dân làm trung tâm. Nội dung tuyên truyền phải ngắn gọn, dễ hiểu, gần gũi, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Thứ hai, nâng cao chất lượng nội dung truyền thông chính thống. Tăng cường sản xuất các sản phẩm truyền thông đa phương tiện như video, podcast, infographic… với hình thức hấp dẫn, nội dung sâu sắc, có sức lan tỏa cao. Thứ ba, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ trong quản lý và xử lý thông tin. Sử dụng AI và các công cụ phân tích dữ liệu để phát hiện sớm tin giả, đồng thời xây dựng hệ thống cảnh báo và phản ứng nhanh trên không gian mạng. Thứ tư, xây dựng đội ngũ “chiến sĩ thông tin” trong môi trường số. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đảng viên và lực lượng nòng cốt có kỹ năng sử dụng mạng xã hội, có khả năng đấu tranh, phản bác hiệu quả các quan điểm sai trái. Thứ năm, nâng cao “sức đề kháng thông tin” cho người dân. Đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số, kỹ năng nhận diện tin giả, giúp người dân trở thành những người tiếp nhận thông tin có chọn lọc, có trách nhiệm. Thứ sáu, hoàn thiện cơ chế, chính sách và pháp luật. Tăng cường quản lý nhà nước đối với không gian mạng, xử lý nghiêm các hành vi phát tán thông tin sai lệch, đồng thời tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển truyền thông số lành mạnh. Thứ bảy, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội. Huy động sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân trong việc xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, tích cực.
Chuyển đổi số là xu thế tất yếu, mang lại cả cơ hội và thách thức đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Không gian mạng vừa là nơi lan tỏa những giá trị tốt đẹp, vừa là “mặt trận” đấu tranh quyết liệt với các quan điểm sai trái, thù địch.
Trong bối cảnh đó, việc chủ động nắm bắt, làm chủ không gian số, đổi mới phương thức công tác tư tưởng và phát huy sức mạnh của toàn xã hội là yêu cầu cấp thiết. Chỉ khi biến “trận địa tư tưởng số” thành lợi thế của mình, chúng ta mới có thể bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của nhân dân và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước trong thời đại số.
Giang Nam
