Trong thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hằng ngày của con người. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, mỗi người có thể tiếp cận thông tin ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào. Điều đó tạo ra cơ hội rất lớn cho việc lan tỏa tri thức, kết nối cộng đồng và thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

Tuy nhiên, đi cùng với những tiện ích ấy là không ít hệ lụy, đặc biệt là nguy cơ từ các thông tin xấu độc, sai trái, xuyên tạc xuất hiện ngày càng nhiều trên không gian mạng. Trong kỷ nguyên số, khi ranh giới giữa thực và ảo dần bị xóa nhòa, không gian mạng đã trở thành “mặt trận” chính của các cuộc tấn công tư tưởng. Nếu như trước đây, các thế lực thù địch thường sử dụng các bài viết phản động, tài liệu tuyên truyền trực diện để chống phá, thì hiện nay phương thức đã thay đổi tinh vi và khó nhận diện hơn rất nhiều. Chúng không còn chỉ công kích bằng lý luận khô cứng, mà chuyển sang lợi dụng công nghệ, văn hóa, giải trí và tâm lý đám đông như một loại “vũ khí mềm” nhằm thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”.

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận đầy đủ và nghiêm túc, bởi tác động của những nội dung sai trái trên mạng xã hội không chỉ dừng ở việc gây nhiễu loạn thông tin, mà còn âm thầm làm suy giảm niềm tin, xói mòn các giá trị văn hóa, đạo đức và nền tảng tư tưởng của xã hội.

Khi các nội dung xấu độc được “ngụy trang” dưới lớp vỏ giải trí

Một trong những điểm đáng lo ngại hiện nay là các thế lực thù địch đang thay đổi phương thức chống phá theo hướng mềm hóa, giải trí hóa và cá nhân hóa nội dung. Nếu trước đây những luận điệu chống phá thường dễ nhận diện vì mang tính cực đoan, công kích trực diện, thì nay chúng được “đóng gói” dưới dạng video ngắn, podcast, vlog, phim tài liệu giả tưởng hay các nội dung bình luận đời sống tưởng chừng vô hại.

Trên các nền tảng như TikTok, YouTube hay Facebook, nhiều tài khoản, hội nhóm kín đã và đang phát tán các nội dung có quan điểm lệch lạc, bóp méo lịch sử, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước.

Đáng chú ý, các thế lực thù địch hiện nay không còn chống phá theo kiểu “hô khẩu hiệu” như trước, mà tập trung khai thác yếu tố tâm lý và thị hiếu của người dùng mạng xã hội, nhất là giới trẻ. Chúng tạo ra các video có nhịp nhanh, âm thanh, hình ảnh hấp dẫn, kết hợp lối dẫn chuyện lôi cuốn để truyền tải những nội dung sai lệch một cách tinh vi.

Thủ đoạn phổ biến hiện nay là lợi dụng các sự kiện lịch sử nhạy cảm để tạo ra các bộ phim tài liệu “giả sử”, các podcast “giải mã lịch sử” hoặc các video “kể chuyện bí mật chưa từng công bố”. Những nội dung này thường được trình bày dưới góc nhìn “khách quan”, “đa chiều”, nhưng thực chất là cắt ghép thông tin, suy diễn hoặc cố tình bóp méo sự thật lịch sử nhằm gây hoài nghi trong xã hội.

Điều nguy hiểm là nhiều người trẻ hiện nay có thói quen tiếp nhận thông tin nhanh, xem ngắn, đọc lướt và ít kiểm chứng nguồn tin. Trong khi đó, các nền tảng mạng xã hội lại hoạt động theo thuật toán đề xuất nội dung dựa trên sở thích người dùng. Một khi người xem đã tương tác với một video có nội dung lệch lạc, hệ thống sẽ tiếp tục gợi ý thêm nhiều nội dung tương tự, khiến người dùng dễ rơi vào “vòng xoáy thông tin” mà không nhận ra mình đang bị dẫn dắt. Theo nhiều thống kê, hơn 70% tin giả, tin xấu độc hiện nay được lồng ghép trong các câu chuyện mang tính đời sống, giải trí hoặc giật gân. Đây là phương thức chống phá rất nguy hiểm bởi nó khiến người xem mất cảnh giác. Khi nội dung sai trái được “pha loãng” trong tiếng cười, âm nhạc, phim ảnh hay các câu chuyện đời thường, người tiếp nhận rất dễ vô tình bị tác động về nhận thức mà không hề hay biết.

Lợi dụng người nổi tiếng để tạo sức lan truyền

Một thủ đoạn khác đang được sử dụng ngày càng phổ biến là lợi dụng sức ảnh hưởng của người nổi tiếng, các thần tượng mạng hay những người có lượng theo dõi lớn để phát tán nội dung độc hại.

Khác với trước đây, các đối tượng chống phá không nhất thiết phải trực tiếp xuất hiện hay công khai quan điểm cực đoan. Thay vào đó, chúng tìm cách “cài cắm” tư tưởng thông qua những người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội. Chỉ cần một phát ngôn lệch chuẩn, một video có nội dung xuyên tạc hoặc một bài đăng mang tính kích động được chia sẻ bởi người nổi tiếng, mức độ lan truyền sẽ lớn hơn rất nhiều lần so với cách tuyên truyền truyền thống.

Không ít trường hợp, các “KOL”, “influencer” hoặc thần tượng mạng vô tình trở thành công cụ lan truyền thông tin sai lệch chỉ vì chạy theo lượt xem, lượt tương tác. Có người phát ngôn thiếu kiểm chứng về lịch sử, chính trị; có người cổ súy lối sống lệch lạc, cực đoan; thậm chí có trường hợp tiếp tay cho các quan điểm sai trái dưới danh nghĩa “tự do ngôn luận” hay “góc nhìn cá nhân”.

Điều đáng lo ngại là giới trẻ thường có xu hướng tin tưởng và thần tượng những nhân vật nổi tiếng trên mạng xã hội. Khi một thông tin được phát ra từ người có sức ảnh hưởng, nhiều người dễ tiếp nhận mà không kiểm chứng đúng sai. Từ đó, các giá trị lệch lạc dần len lỏi vào nhận thức, ảnh hưởng tới cách suy nghĩ, lối sống và niềm tin của một bộ phận người trẻ.

Âm mưu sâu xa của các thế lực thù địch không chỉ là tung tin thất thiệt hay gây nhiễu loạn thông tin, mà còn nhằm làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước; làm xói mòn bản sắc văn hóa dân tộc; phá vỡ hệ giá trị và định hướng tư tưởng của con người Việt Nam.

Đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng phải bắt đầu từ nhận thức

Trong bối cảnh hiện nay, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng chức năng hay các cơ quan báo chí, mà cần sự tham gia của toàn xã hội.

Trước hết, điều quan trọng nhất là phải nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là giới trẻ, về âm mưu và thủ đoạn chống phá trên không gian mạng. Mỗi người cần hiểu rằng không phải nội dung nào có nhiều lượt xem, nhiều lượt chia sẻ cũng là đúng sự thật. Trong thời đại số, kỹ năng chọn lọc thông tin và khả năng kiểm chứng nguồn tin trở thành “lá chắn” cần thiết để bảo vệ bản thân trước các thông tin xấu độc.

Gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp chặt chẽ trong việc giáo dục lý tưởng sống, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và bản lĩnh chính trị cho thế hệ trẻ. Khi người trẻ có nền tảng nhận thức vững vàng, họ sẽ có khả năng “miễn dịch” tốt hơn trước những luận điệu xuyên tạc, kích động trên mạng xã hội.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ theo hướng gần gũi, sinh động và phù hợp với xu hướng truyền thông hiện đại. Không thể bảo vệ nền tảng tư tưởng bằng những bài tuyên truyền khô cứng, xa rời thực tế. Muốn người dân tin và nghe theo, nội dung tuyên truyền phải hấp dẫn, dễ hiểu và có sức thuyết phục.

Thực tế cho thấy, những sản phẩm truyền thông tích cực nếu được đầu tư tốt hoàn toàn có thể tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trên mạng xã hội. Những video ngắn về lịch sử dân tộc, những câu chuyện đẹp về con người Việt Nam, những nội dung truyền cảm hứng về tinh thần cống hiến, lòng yêu nước… luôn nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng nếu được thể hiện bằng ngôn ngữ hiện đại và gần gũi.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên, nhà báo, văn nghệ sĩ, người có uy tín và cả những người có ảnh hưởng tích cực trên mạng xã hội trong việc lan tỏa thông tin chính thống. Trong cuộc đấu tranh trên không gian mạng hiện nay, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực” vẫn là giải pháp có ý nghĩa lâu dài và bền vững.

Muốn đấu tranh hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là xử lý thông tin sai trái sau khi xuất hiện, mà cần chủ động xây dựng “sức đề kháng” cho xã hội từ sớm, từ xa. Đó là xây dựng niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ bằng những kết quả phát triển thực chất; là chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của người dân; là giải quyết kịp thời những vấn đề dư luận quan tâm. Khi người dân có niềm tin vững chắc, có khả năng tiếp cận thông tin chính xác và có bản lĩnh chính trị, thì những luận điệu xuyên tạc sẽ khó có đất sống.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân khi tham gia không gian mạng. Mỗi lượt chia sẻ đúng đắn, mỗi hành động kiểm chứng thông tin trước khi đăng tải, mỗi tiếng nói bảo vệ sự thật… đều góp phần giữ gìn môi trường mạng lành mạnh, bảo vệ những giá trị tốt đẹp của dân tộc và củng cố niềm tin xã hội.

Trong cuộc đấu tranh ấy, điều quan trọng nhất không phải là tạo ra những “bức tường ngăn cấm”, mà là xây dựng một cộng đồng có đủ bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm để phân biệt đúng – sai, thật – giả giữa dòng chảy thông tin khổng lồ của thời đại số hôm nay.

Giang Nam