Ngày 21/6/1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh niên - cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Tờ báo được xem là mốc son khai sinh nền Báo chí cách mạng Việt Nam. Hơn một thế kỷ trôi qua, Báo chí cách mạng đã và đang đồng hành cùng Đảng Cộng sản Việt Nam và dân tộc Việt Nam trên mọi bước đường cách mạng - từ đấu tranh giành độc lập, thống nhất và bảo vệ Tổ quốc, đến công cuộc xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh, hội nhập quốc tế.
Ảnh: Internet
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà cách mạng vĩ đại, nhà tư tưởng lỗi lạc, nhà văn hóa kiệt xuất, mà còn là một nhà báo cách mạng mẫu mực, người sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi, Người đã dùng ngòi bút như một vũ khí tư tưởng sắc bén để truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, thức tỉnh lòng yêu nước, giác ngộ cách mạng và kêu gọi quần chúng đứng lên đấu tranh giành độc lập dân tộc. Tên tuổi và sự nghiệp báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi là ngọn đuốc soi sáng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam hôm nay và mai sau.
Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), những người làm báo cả nước có dịp nhìn lại chặng đường vẻ vang hơn một thế kỷ xây dựng, trưởng thành và cống hiến. Đây không chỉ là dịp tri ân những thế hệ nhà báo đã đặt nền móng, vun đắp và bảo vệ nền báo chí cách mạng Việt Nam, mà còn là thời điểm để mỗi người làm báo hôm nay nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình trước yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Hơn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng Việt Nam luôn gắn bó với từng bước phát triển của dân tộc. Từ những ngày đầu đấu tranh giành độc lập, trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, cho đến công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển hôm nay, báo chí luôn giữ vai trò là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân; là cầu nối đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân; là diễn đàn để nhân dân bày tỏ tâm tư, nguyện vọng, đóng góp ý kiến xây dựng đất nước.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, đất nước đang đứng trước những cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra những yêu cầu rất cao. Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí cách mạng càng trở nên quan trọng. Báo chí không chỉ làm nhiệm vụ truyền tải thông tin mà còn phải góp phần định hướng nhận thức, củng cố niềm tin xã hội, lan tỏa những giá trị tích cực và thúc đẩy khát vọng phát triển đất nước. Một nền báo chí có sức sống không nằm ở việc chạy theo tốc độ đơn thuần, mà ở khả năng cung cấp những thông tin chính xác, có chiều sâu, giúp công chúng hiểu đúng bản chất sự việc và có cách nhìn toàn diện hơn về các vấn đề của xã hội.
Báo chí - lực lượng quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa
Trong thời đại thông tin bùng nổ, khi mỗi cá nhân đều có thể tham gia tạo ra và lan truyền nội dung, vai trò của báo chí chính thống càng được đặt ra với yêu cầu cao hơn. Xã hội không chỉ cần thông tin nhanh, mà cần thông tin đáng tin cậy. Người dân cần những cơ quan báo chí chính thống, có trách nhiệm để xác định điều gì đúng, điều gì cần kiểm chứng, đâu là sự thật và đâu là những thông tin bị bóp méo, xuyên tạc. Vì vậy, báo chí cách mạng Việt Nam phải tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tuyên truyền sâu rộng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời chủ động đấu tranh với các thông tin sai trái, thù địch.
Tuy nhiên, đấu tranh trong môi trường truyền thông hiện nay không thể chỉ bằng khẩu hiệu hay cảm tính. Báo chí phải đấu tranh bằng sự thật, bằng chứng cứ, bằng lập luận chặt chẽ, bằng ngôn ngữ chuẩn mực và bằng uy tín nghề nghiệp được xây dựng qua từng tác phẩm. Một bài báo có sức thuyết phục không phải bởi lời lẽ gay gắt, mà bởi khả năng phân tích đúng vấn đề, chỉ ra bản chất sự việc và hướng người đọc đến nhận thức đúng đắn. Trong quá trình đó, báo chí cần góp phần làm cho công chúng thấy rõ hơn lẽ phải, lợi ích chung của xã hội, từ đó củng cố niềm tin và tạo sự đồng thuận trong nhân dân.
Gần dân, sát thực tiễn - yêu cầu cốt lõi của báo chí hiện đại
Một trong những giá trị bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam là luôn xuất phát từ đời sống nhân dân. Báo chí không thể tách rời thực tiễn. Những tác phẩm báo chí có giá trị luôn bắt nguồn từ những vấn đề thật, những câu chuyện thật, những nhu cầu thật của xã hội.
Trong giai đoạn phát triển mới, các cơ quan báo chí cần dành nhiều thời gian hơn cho cơ sở, phản ánh những vấn đề thiết thực liên quan đến người dân, doanh nghiệp, địa phương. Báo chí cần phát hiện kịp thời những khó khăn trong quá trình thực hiện chính sách, phản ánh những điểm nghẽn cần tháo gỡ, đồng thời giới thiệu những mô hình hay, cách làm sáng tạo, những tấm gương điển hình đang ngày đêm đóng góp cho sự phát triển chung. Báo chí cần đồng hành với các nhiệm vụ lớn của đất nước bằng tinh thần xây dựng: phát hiện đúng vấn đề, phản ánh đúng thực tế, phân tích đúng nguyên nhân và đề xuất đúng hướng đi. Phê bình phải công tâm; cổ vũ phải có cơ sở; phản biện phải khách quan, tránh quy chụp, tránh làm nản lòng những người đang nỗ lực đổi mới vì lợi ích chung.
Trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, báo chí tiếp tục là một kênh giám sát xã hội quan trọng. Những người làm báo cần phát huy tinh thần dấn thân, dũng cảm phản ánh những vấn đề được xã hội quan tâm, nhưng đồng thời phải giữ sự tỉnh táo, khách quan và tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp.
Phản ánh tiêu cực không phải để tạo tâm lý hoài nghi, mà để thúc đẩy sự minh bạch, xây dựng xã hội tốt đẹp hơn. Báo chí cần góp phần tạo môi trường khuyến khích cán bộ, người dân, doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Bên cạnh vai trò thông tin, báo chí còn là một bộ phận quan trọng của đời sống văn hóa. Mỗi sản phẩm báo chí đều có tác động đến nhận thức, thái độ và hành vi xã hội. Vì vậy, báo chí cần tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam: yêu nước, trung thực, nghĩa tình, cần cù, sáng tạo, tôn trọng kỷ cương và hướng tới cộng đồng.
Chuyển đổi số - con đường phát triển mới của báo chí cách mạng
Sau hơn một thế kỷ phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào một thời kỳ chuyển đổi sâu sắc. Không gian số đã trở thành một phần thiết yếu của đời sống xã hội. Công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới đang làm thay đổi căn bản cách thông tin được tạo ra, phân phối và tiếp nhận.
Đến cuối năm 2025, Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng Internet, tương đương 84,2% dân số; khoảng 79 triệu định danh người dùng mạng xã hội. Môi trường số mở ra cơ hội lớn để báo chí tiếp cận công chúng rộng hơn, nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng tạo ra những thách thức chưa từng có.
Tin giả, thông tin sai lệch, nội dung bị cắt ghép, hình ảnh và âm thanh giả mạo, nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra, nguy cơ xâm phạm bản quyền, tấn công mạng… đang đặt ra yêu cầu mới đối với báo chí. Trong bối cảnh đó, báo chí không thể chỉ cạnh tranh bằng tốc độ. Giá trị cốt lõi của báo chí chính là độ tin cậy. Xã hội càng nhiều thông tin thì càng cần những cơ quan báo chí chuyên nghiệp, những nhà báo có năng lực kiểm chứng, phân tích và giải thích vấn đề.
Chuyển đổi số trong báo chí không chỉ là mở thêm trang điện tử, tài khoản mạng xã hội hay sử dụng thiết bị hiện đại. Đó là sự thay đổi toàn diện về tư duy quản trị, mô hình tòa soạn, quy trình sản xuất nội dung, phương thức phân phối thông tin, quản trị dữ liệu và cách tương tác với công chúng. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ mới có thể hỗ trợ mạnh mẽ cho hoạt động báo chí, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, khả năng thẩm định thông tin và trách nhiệm xã hội của nhà báo.
Cùng với đổi mới công nghệ, cần quan tâm xây dựng đội ngũ người làm báo có trình độ, có tư duy số, có năng lực thích ứng với môi trường mới; đồng thời hoàn thiện cơ chế tài chính, bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp, chính đáng của nhà báo.
Vững vàng bước tiếp trong thời đại mới
Thực hiện chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy, báo chí cách mạng Việt Nam đã có những bước chuyển mạnh mẽ thông qua công tác quy hoạch, sáp nhập, tinh gọn. Sau khi thực hiện sắp xếp theo Nghị quyết số 18-NQ/TW, tính đến tháng 11/2025, cả nước có 778 cơ quan báo chí. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp hơn, tinh gọn hơn, hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam không chỉ là dịp tự hào về truyền thống, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của những người làm báo hôm nay. Trước những thay đổi nhanh chóng của thời đại số, báo chí phải tiếp tục đổi mới để giữ vững vai trò định hướng dư luận, kiến tạo niềm tin và đồng hành cùng khát vọng phát triển của đất nước.
Với truyền thống vẻ vang hơn một thế kỷ, với đội ngũ những người làm báo có bản lĩnh, trí tuệ và tâm huyết, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thành tốt sứ mệnh của mình: là tiếng nói của Đảng, Nhà nước; là diễn đàn tin cậy của nhân dân; là lực lượng quan trọng trên mặt trận tư tưởng - văn hóa - thông tin.
Trong thời đại mới, mỗi nhà báo tiếp tục là một chiến sĩ trên mặt trận thông tin, tư tưởng và văn hóa số; giữ vững bản lĩnh, trong sáng về đạo đức, sâu sắc về nhân văn, tinh thông về công nghệ. Đó chính là nền tảng để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Giang Nam
