Sau hợp nhất từ ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ mới không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn tạo nên sự liên kết mạnh mẽ trong tổ chức hệ thống y tế, an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Trong đó, công tác phòng, chống HIV/AIDS đang cho thấy những chuyển biến tích cực, từng bước hình thành mạng lưới quản lý, điều trị và dự phòng đồng bộ trên địa bàn hơn 4 triệu dân.
Thực hiện Chỉ thị số 07-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường lãnh đạo công tác phòng, chống HIV/AIDS, tiến tới chấm dứt dịch bệnh AIDS tại Việt Nam trước năm 2030, các cấp ủy, chính quyền trong tỉnh đã xác định đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Từ nhận thức đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai thống nhất từ tỉnh đến cơ sở, gắn với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững.
Sau hợp nhất, lợi thế lớn nhất của Phú Thọ là khả năng kết nối nguồn lực và chia sẻ kinh nghiệm giữa các địa phương. Những mô hình hiệu quả trước đây của Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình đang được kế thừa, nhân rộng trên phạm vi toàn tỉnh; hệ thống dữ liệu, giám sát dịch tễ, điều trị và truyền thông từng bước được liên thông. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng mạng lưới phòng, chống HIV/AIDS đồng bộ, linh hoạt và bao phủ rộng hơn.
Dù địa bàn rộng, dân cư đông, có nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và biến động lao động lớn, song tình hình HIV/AIDS trên địa bàn cơ bản được kiểm soát ổn định. Trong giai đoạn 2021–2025, số ca nhiễm HIV mới giảm từ 230 ca xuống còn 190 ca; số bệnh nhân chuyển sang AIDS giảm từ 4 ca xuống không còn trường hợp nào; số ca tử vong liên quan đến AIDS giảm từ 13 ca xuống còn 8 ca. Đó là kết quả của việc duy trì liên tục các hoạt động dự phòng, xét nghiệm và điều trị ngay từ cơ sở.
Đến nay, toàn tỉnh duy trì 23 cơ sở điều trị HIV/AIDS với 4.429 bệnh nhân điều trị ARV; 40 cơ sở điều trị và cấp phát Methadone cho 1.774 bệnh nhân. Hệ thống điều trị được tổ chức theo hướng thuận lợi, liên thông giữa các tuyến, giúp người bệnh tiếp cận dịch vụ y tế nhanh hơn, nhất là tại khu vực miền núi và địa bàn khó khăn.
Một trong những điểm sáng nổi bật là Phú Thọ đang duy trì hiệu quả các chỉ số theo mục tiêu “95-95-95”. Tỷ lệ người nhiễm HIV biết tình trạng của mình đạt 93,4%; tỷ lệ người nhiễm HIV được điều trị ARV đạt 90,5%; tỷ lệ người điều trị có tải lượng vi rút dưới ngưỡng ức chế đạt 97,5%. Đây là chỉ số mang ý nghĩa quyết định trong kiểm soát lây nhiễm cộng đồng, bởi khi tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện, nguy cơ lây truyền HIV gần như bằng không.
Không chỉ tập trung điều trị, tỉnh còn đẩy mạnh các giải pháp dự phòng hiện đại. Hoạt động điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP), xét nghiệm HIV lưu động, tự xét nghiệm HIV qua nền tảng số, can thiệp giảm tác hại và truyền thông thay đổi hành vi tiếp tục được mở rộng. Trong 5 năm qua, toàn tỉnh đã cấp phát hơn 3,5 triệu bơm kim tiêm và hơn 2,2 triệu bao cao su miễn phí cho nhóm nguy cơ cao; hàng nghìn lượt người được tiếp cận tư vấn chuyên sâu và xét nghiệm định kỳ.
Cùng với đó, công tác truyền thông có nhiều đổi mới theo hướng hiện đại, gần gũi và hướng mạnh về cơ sở. Sau hợp nhất, lợi thế về hạ tầng báo chí, truyền thông và nền tảng số được phát huy hiệu quả. Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh triển khai hơn 56 nghìn lượt tin, bài, phóng sự về phòng, chống HIV/AIDS; nhiều chuyên mục, infographic, video truyền thông trên nền tảng số được duy trì thường xuyên, góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng, giảm kỳ thị và khuyến khích người dân chủ động xét nghiệm sớm.
Đặc biệt, nhận thức xã hội về HIV/AIDS đang có chuyển biến rõ rệt. Người nhiễm HIV ngày càng được tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế, bảo hiểm y tế và hòa nhập cộng đồng. Hiện tỷ lệ người nhiễm HIV tham gia bảo hiểm y tế đạt khoảng 97,7%, tạo nền tảng quan trọng để duy trì điều trị bền vững trong bối cảnh nguồn viện trợ quốc tế giảm dần.
Từ thực tiễn triển khai cho thấy, việc hợp nhất ba tỉnh không chỉ mở rộng địa giới hành chính mà còn tạo nên sức mạnh liên kết trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Từ “hợp nhất địa giới” đến “hợp lực phòng, chống HIV/AIDS”, Phú Thọ đang từng bước xây dựng mạng lưới dự phòng, điều trị và hỗ trợ xã hội đồng bộ, hướng tới mục tiêu kiểm soát bền vững HIV/AIDS và chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030.
Tiến Đức
