Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, bức tranh khu vực doanh nghiệp Việt Nam đang xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực cả về quy mô, niềm tin thị trường và động lực đầu tư. Hàng loạt cơ chế, chính sách mới được ban hành theo hướng tháo gỡ rào cản thể chế, mở rộng không gian phát triển, cải thiện môi trường kinh doanh và khơi thông nguồn lực xã hội cho sản xuất, kinh doanh.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động phức tạp, áp lực cạnh tranh gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, những kết quả đạt được trong 4 tháng đầu năm 2026 cho thấy Nghị quyết 68 đang từng bước đi vào thực tiễn, tạo xung lực mới cho khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, phía trước vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức đòi hỏi sự kiên định trong cải cách thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi và xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, có tính dự báo cao.
Kinh tế tư nhân – động lực quan trọng của nền kinh tế
Nghị quyết số 68-NQ/TW được ban hành trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu phải tạo ra những động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế. Trong đó, khu vực kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân.
Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 68 không chỉ nằm ở định hướng phát triển khu vực tư nhân, mà còn thể hiện sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy quản lý. Từ cách tiếp cận “quản lý doanh nghiệp” sang “kiến tạo phát triển”, từ tư duy “xin – cho” sang tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
Sau hơn một năm triển khai, tinh thần của Nghị quyết 68 đã được cụ thể hóa bằng nhiều cơ chế, chính sách quan trọng. Nổi bật là Nghị định số 20/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn lực, đầu tư và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.
Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 631/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong giai đoạn 2026-2030; Quyết định số 525/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030. Những chính sách này cho thấy định hướng phát triển khu vực tư nhân không chỉ dừng ở số lượng doanh nghiệp, mà tập trung xây dựng lực lượng doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh quốc tế, làm chủ công nghệ, đổi mới sáng tạo và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Những tín hiệu tích cực từ 4 tháng đầu năm 2026
Các số liệu kinh tế trong 4 tháng đầu năm 2026 cho thấy niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đang được cải thiện rõ nét. Cả nước có 77,8 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký gần 785,4 nghìn tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký đạt 356,9 nghìn lao động. So với cùng kỳ năm trước, số doanh nghiệp tăng 50,7%, vốn đăng ký tăng 60,1% và lao động tăng 0,3%. Đây là mức tăng rất đáng chú ý trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Điều này phản ánh kỳ vọng của doanh nghiệp vào môi trường đầu tư kinh doanh đang được cải thiện theo hướng tích cực hơn. Đặc biệt, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt hơn 119,4 nghìn doanh nghiệp, tăng 32,8% so với cùng kỳ năm trước và cao hơn số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là 108,9 nghìn doanh nghiệp, tăng 12,8%. Những con số này cho thấy sức sống của khu vực kinh tế tư nhân vẫn rất lớn. Dù đối mặt nhiều khó khăn, doanh nghiệp vẫn chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư mới, mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.
Một tín hiệu tích cực khác là nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn đã chủ động đề xuất và tham gia các dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao, trung tâm hàng hải quốc tế, trung tâm tài chính quốc tế, năng lượng tái tạo, logistics và hạ tầng số…
Đây là sự thay đổi có ý nghĩa chiến lược. Nếu trước đây khu vực tư nhân chủ yếu tham gia các lĩnh vực thương mại, dịch vụ hoặc gia công sản xuất, thì nay nhiều doanh nghiệp đã thể hiện khát vọng lớn hơn, sẵn sàng đầu tư vào các lĩnh vực nền tảng, đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao và năng lực quản trị hiện đại. Điều này cho thấy niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân đang được củng cố. Quan trọng hơn, nó phản ánh sự chuyển biến trong tư duy điều hành, khi Nhà nước ngày càng coi doanh nghiệp tư nhân là đối tác phát triển thay vì chỉ là đối tượng quản lý.
Cải cách thể chế và hành chính đang chuyển từ thông điệp sang hành động
Một trong những điểm nổi bật sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 68 là tiến trình cải cách thể chế và thủ tục hành chính đang được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Chính phủ đã ban hành 8 Nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Theo đó, 184 thủ tục hành chính và 890 điều kiện kinh doanh được bãi bỏ, với kỳ vọng giảm hơn 50% thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đây là bước đi có ý nghĩa rất lớn đối với khu vực kinh tế tư nhân. Trong nhiều năm qua, chi phí tuân thủ pháp luật, thủ tục hành chính phức tạp, tình trạng chồng chéo quy định và thiếu nhất quán trong thực thi là những “điểm nghẽn” lớn làm giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Việc cắt giảm mạnh điều kiện kinh doanh không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí, mà còn tạo tâm lý tích cực, củng cố niềm tin thị trường và khuyến khích doanh nghiệp mở rộng đầu tư. Đặc biệt, xu hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình cũng được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao. Điều này giúp rút ngắn quy trình xử lý hồ sơ, giảm tình trạng ách tắc hành chính và tạo môi trường đầu tư linh hoạt hơn. Có thể thấy, cải cách hiện nay đang chuyển dần từ “thông điệp chính sách” sang “hành động thực chất”. Đây là yếu tố rất quan trọng để tạo động lực mới cho khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn tới.
Những khó khăn thách thức
Dù có nhiều tín hiệu tích cực, thực tế cho thấy khu vực doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với rất nhiều khó khăn. Trong 4 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể là 15,2 nghìn doanh nghiệp, gần gấp đôi cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng cao kỷ lục của 4 tháng đầu năm trong nhiều năm qua.
Con số này phản ánh một thực tế đáng lưu ý: sức chống chịu của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn còn hạn chế trước áp lực chi phí, cạnh tranh và biến động thị trường.
Khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là tiếp cận vốn. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính chưa chuẩn hóa hoặc chưa đáp ứng các điều kiện vay vốn. Bên cạnh đó, chi phí đất đai, thuê mặt bằng sản xuất, logistics và năng lượng vẫn ở mức cao. Tình trạng thiếu hụt lao động chất lượng cao, đặc biệt trong các ngành công nghệ, cơ khí chính xác, bán dẫn và chuyển đổi số cũng đang là rào cản lớn. Doanh nghiệp chỉ có thể đầu tư dài hạn khi họ có niềm tin vào sự ổn định của chính sách, sự minh bạch của môi trường kinh doanh và tính công bằng trong tiếp cận nguồn lực. Nếu thiếu những yếu tố này, doanh nghiệp sẽ có xu hướng thu hẹp đầu tư, giảm đổi mới sáng tạo và hạn chế mở rộng sản xuất. Ngoài ra, yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế đang tạo áp lực lớn lên nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và chế biến xuất khẩu.
Cần tạo môi trường đầu tư minh bạch và có tính dự báo cao
Để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 68 trong thời gian tới, điều quan trọng nhất là tiếp tục kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và có tính dự báo cao.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư khi họ có niềm tin vào sự ổn định của thể chế và chính sách. Một môi trường đầu tư thiếu ổn định, thay đổi thường xuyên hoặc thực thi không nhất quán sẽ làm gia tăng rủi ro và chi phí cho doanh nghiệp. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch, dễ thực hiện và hạn chế tối đa sự chồng chéo giữa các luật, nghị định và thông tư.
Cùng với đó, cần nâng cao trách nhiệm thực thi của các cơ quan quản lý, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, tăng cường công khai minh bạch. Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực chiến lược như hạ tầng, công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, logistics, năng lượng, tài chính và đổi mới sáng tạo.
Nếu có cơ chế phù hợp, khu vực tư nhân hoàn toàn có thể trở thành lực lượng dẫn dắt trong nhiều ngành kinh tế mới, góp phần nâng cao tính tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.
Phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong – hạt nhân của nền kinh tế
Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong giai đoạn 2026-2030 là một định hướng có ý nghĩa chiến lược. Mục tiêu không chỉ là hình thành những doanh nghiệp lớn về quy mô, mà quan trọng hơn là xây dựng lực lượng doanh nghiệp mạnh về quản trị, công nghệ, đổi mới sáng tạo, xây dựng thương hiệu và khả năng cạnh tranh quốc tế. Đây sẽ là những “đầu tàu” có khả năng dẫn dắt hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước, hình thành chuỗi cung ứng nội địa mạnh hơn và thúc đẩy quá trình nội địa hóa.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ hay gia công đơn giản. Muốn nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, cần có những doanh nghiệp đủ lớn, đủ mạnh và đủ năng lực công nghệ để cạnh tranh quốc tế. Quan trọng hơn, các doanh nghiệp tiên phong này sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa tới cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua liên kết sản xuất, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển thị trường. Đây chính là nền tảng để hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam có sức cạnh tranh cao hơn trong giai đoạn tới.
Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, có thể thấy khu vực kinh tế tư nhân đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội lớn hơn, niềm tin mạnh mẽ hơn và vai trò ngày càng quan trọng hơn trong nền kinh tế. Những kết quả tích cực của 4 tháng đầu năm 2026 cho thấy các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đang phát huy tác dụng, cải cách thể chế đang đi đúng hướng và khu vực tư nhân đang dần trở thành động lực tăng trưởng quan trọng.
Tuy nhiên, quá trình phát triển này sẽ không thể bền vững nếu các rào cản về thể chế, tiếp cận nguồn lực, chi phí tuân thủ và tính ổn định chính sách không được xử lý triệt để.
Điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay không chỉ là các gói hỗ trợ ngắn hạn, mà là một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, ổn định và có khả năng dự báo dài hạn. Khi niềm tin được củng cố, khu vực kinh tế tư nhân sẽ mạnh dạn đầu tư hơn, đổi mới sáng tạo mạnh hơn và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực chiến lược của nền kinh tế. Đó cũng chính là con đường để Việt Nam xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, có năng lực cạnh tranh cao và phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Giang Nam
