Đề án “Tái canh cây ăn quả có múi tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030” được Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình (cũ) ban hành kèm Quyết định số 2078/QĐ-UBND ngày 16/9/2021 và điều chỉnh, bổ sung một số nội dung tại Quyết định số 299/QĐ-UBND, ngày 01/3/2023. Trong giai đoạn 2021-2025, Đề án tái canh cây ăn quả có múi (chủ yếu đối với cây cam) được tập trung thực hiện trên địa bàn huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình cũ (nay là các xã: Cao Phong, Mường Thàng, Thung Nai, tỉnh Phú Thọ), với diện tích hiện có năm 2024 là 1.538 ha (diện tích cho sản phẩm 1.505 ha), sản lượng 48.988 tấn.
Kết quả, 100% diện tích đất trồng tái canh được áp dụng gói kỹ thuật cải tạo đất, tạo quỹ đất sạch trước khi trồng tái canh; trên địa bàn có 1 công ty và 05 HTX sản xuất và kinh doanh cam; có 5 tổ chức (4 HTX, 1 doanh nghiệp) và 1 cơ sở kinh doanh được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý cam “Cao Phong”, với trên 2.000 hộ. Đã xây dựng được 01 mô hình cánh đồng mẫu tái canh cây cam tại huyện Cao Phong (cũ) với diện tích 13,98 ha, 32 hộ tham gia. Đã xây dựng hệ thống nhân giống 3 cấp tại Trung tâm Giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản (nay là Trung tâm phát triển Nông, lâm nghiệp và Thuỷ sản) với diện tích 3.000 m2; sản xuất và cung ứng phục vụ chương trình tái canh được khoảng 20 ngàn giống cây có múi sạch bệnh. Đã xây dựng được chuỗi liên kết sản xuất cam Cao Phong với diện tích 110,39 ha. Từ năm 2022 đến nay, đã xuất khẩu thành công sản phẩm bưởi đỏ Hòa Bình, bưởi Diễn, bưởi da xanh, cam CS1 (lòng vàng) sang các thị trường Anh Quốc, EU, Hoa Kỳ và Malaysia với sản lượng lũy kế trên 200 tấn.
Tỉnh Hòa Bình (cũ) đã quan tâm ban hành các cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ thực hiện Đề án với tổng kinh phí hỗ trợ 5.517 triệu đồng. Trong đó: Hỗ trợ giống cây cam đạt tiêu chuẩn sạch bệnh theo Nghị quyết số 237/2023/NQ-HĐND với kinh phí hỗ trợ 537 triệu đồng; xây dựng cánh đồng mẫu về tái canh cây cam tại huyện Cao Phong với kinh phí hỗ trợ 1.674 triệu đồng; thực hiện Dự án phát triển chuỗi liên kết sản xuất cam Cao Phong với kinh phí hỗ trợ 2.971 triệu đồng; hỗ trợ ứng dụng trang thiết bị máy móc tiên tiến trong chế biến nông sản tại HTX 3T Nông sản Cao Phong từ nguồn kinh phí khuyến công 335 triệu đồng. Các cơ chế, chính sách hỗ trợ nêu trên đã có tác động tích cực, tạo sự lan tỏa thúc đẩy tái canh cây ăn quả có múi, góp phần vào thành công chung của Đề án.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn có những tồn tại hạn chế, cụ thể: Qui mô sản xuất nông hộ nhỏ lẻ, manh mún, thiếu liên kết; nhận thức về sản xuất hàng hóa, an toàn vệ sinh thực phẩm còn hạn chế. Chưa tạo được chuyển biến đồng đều trên diện rộng, mới tập trung ở các mô hình/vùng được hỗ trợ; việc tái canh vẫn phân tán, mức độ tuân thủ quy trình không đồng nhất nên hiệu quả khác nhau giữa các hộ và giữa các khu vực. Việc thực hiện, áp dụng đúng quy trình tái canh chưa đồng bộ, chưa làm triệt để các khâu như: vệ sinh vườn cũ, xử lý đất, quản lý mầm bệnh nền, lựa chọn giống chuẩn; nguy cơ tái nhiễm bệnh là rất cao. Cơ sở hạ tầng (giao thông, thủy lợi,..) nội vùng trồng cây có múi còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất. Việc sơ chế đóng gói còn nhỏ lẻ; chưa có chế biến sâu; tiêu thụ gặp nhiều khó khăn, chủ yếu phụ thuộc thương lái. Nguồn lực triển khai chưa tương xứng với mục tiêu.
Để tiếp tục duy trì, hoàn thiện tái canh vùng cam Cao Phong (quy mô 1.500 ha), đồng thời phát triển mở rộng các vùng cây ăn quả có múi (cam, bưởi) hiệu quả, bền vững (quy mô khoảng 8 nghìn ha) trên địa bàn toàn tỉnh, trong thời gian tới, tỉnh Phú Thọ đề ra các định hướng sản xuất phát triển cây ăn quả có múi giai đoạn 2026-2030 như sau: (1) Tăng cường áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng, mẫu mã đảm bảo tiêu chuẩn sản phẩm an toàn phục vụ thị trường tiêu thụ nội địa và hướng đến xuất khẩu, nhằm nâng cao giá trị, tăng thu nhập cho người dân; (2) Thu hút các doanh nghiệp đầu tư liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn vùng sản xuất tập trung với các cơ sở sơ chế, đóng gói, bảo quản, các hệ thống bán buôn, bán lẻ, ... ; hình thành, phát triển các chuỗi sản xuất bền vững, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò nòng cốt, dẫn dắt, đưa khoa học công nghệ, trình độ quản trị và kinh tế số vào chuỗi giá trị; (3) Tăng cường sự lãnh chỉ đạo của các cấp ủy, chính quyền, nhất là đối với các xã trồng cây ăn quả có múi có diện tích lớn. Tổ chức tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật nâng cao trình độ thâm canh cho người sản xuất. Thực hiện có hiệu quả các chính sách hỗ trợ để phát triển cây ăn quả có múi bền vững.
