Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng quyết liệt, yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ và vị thế quốc gia đặt ra cấp bách. Kết luận của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhấn mạnh: phát triển công nghệ chiến lược phải đi vào thực chất, có trọng tâm, tạo sản phẩm cụ thể, khắc phục dàn trải, hình thức.
Hình minh họa
Ngày 18/3/2026, dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Tô Lâm, Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương đã họp chuyên đề về phát triển công nghệ chiến lược - lĩnh vực giữ vai trò then chốt trong nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm tự chủ và gia tăng vị thế quốc gia trong giai đoạn mới.
Đánh giá tại phiên họp cho thấy, bước đầu nước ta đã xác định 11 nhóm công nghệ chiến lược và 35 sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó lựa chọn 6 sản phẩm ưu tiên triển khai. Tuy nhiên, kết quả đạt được chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra; việc tổ chức thực hiện còn lúng túng, thiếu đồng bộ, chưa hình thành được các sản phẩm có giá trị dẫn dắt, tạo tác động lan tỏa rõ nét.
Ba điểm nghẽn lớn được chỉ ra gồm: việc xác định công nghệ chưa gắn chặt với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và lợi thế quốc gia; cơ chế tổ chức thực hiện còn phân tán, thiếu đầu mối điều phối đủ mạnh; vai trò của doanh nghiệp và cơ chế thị trường chưa được phát huy đầy đủ.
Trên cơ sở đó, Thường trực Ban Chỉ đạo thống nhất quan điểm xuyên suốt: phát triển công nghệ chiến lược là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, cấp bách, có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ và vị thế quốc gia. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài của đất nước trong kỷ nguyên số.
Định hướng lớn được xác lập là lựa chọn công nghệ phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế, dựa trên lợi thế so sánh của quốc gia và khả năng hình thành thị trường, chuỗi giá trị. Theo đó, các công nghệ được chia thành hai nhóm: nhóm công nghệ đã có thị trường, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt; và nhóm công nghệ tương lai, có ý nghĩa chiến lược về tự chủ quốc gia, Nhà nước chủ động đầu tư, định hướng và dẫn dắt.
Một điểm nhấn quan trọng là xác định doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái công nghệ. Nhà nước tập trung thực hiện bốn vai trò chủ yếu: định hướng chiến lược; hoàn thiện thể chế; đặt hàng nghiên cứu, phát triển; và hỗ trợ thương mại hóa, trong đó đóng vai trò “khách hàng đầu tiên” để tạo lập thị trường, thúc đẩy sản phẩm công nghệ phát triển.
Cùng với đó, yêu cầu đặt ra là phải tập trung nguồn lực có trọng điểm, quy mô đủ lớn, triển khai đến cùng để hình thành sản phẩm cuối cùng, tránh dàn trải, manh mún. Công tác tổ chức thực hiện cần được đổi mới mạnh mẽ theo hướng rõ đầu mối, rõ trách nhiệm; xác định cụ thể bộ, ngành chủ trì, gắn với trách nhiệm người đứng đầu; đồng thời thiết lập cơ chế điều phối liên ngành hiệu lực, hiệu quả. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao làm đầu mối điều phối, bảo đảm tính thống nhất, xuyên suốt.
Về lâu dài, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được xác định là nền tảng. Định hướng hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo mạnh, tăng cường liên kết chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ và thương mại hóa công nghệ.
Để sớm tạo chuyển biến rõ nét, sáu nhiệm vụ cấp bách được yêu cầu triển khai ngay: hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược theo hướng tinh gọn, trọng tâm; thiết lập cơ chế điều phối liên ngành; ban hành tiêu chuẩn công nghệ chiến lược và công nghệ lõi; hoàn thiện cơ chế tài chính đặc thù theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; phát triển nguồn nhân lực; và kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.
Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh là phải đổi mới tư duy, hành động quyết liệt, bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ”, hướng tới mục tiêu cuối cùng là hình thành các sản phẩm công nghệ chiến lược cụ thể, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực tự chủ và khẳng định vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số.
Tiến Đức
