Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI diễn ra trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt. Kỳ họp khai mạc ngày 3/8/2026 và kết thúc Đợt 1 vào ngày 13/8, ngay sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV tổ chức thành công Hội nghị lần thứ ba và Bộ Chính trị hoàn thành việc quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 trên phạm vi toàn quốc. Đây không chỉ là một kỳ họp có khối lượng công việc lớn. Quan trọng hơn, kỳ họp diễn ra trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, khi nhiều chủ trương lớn đã được Trung ương quyết định và yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng thể chế hóa, đưa các quyết sách chiến lược vào cuộc sống. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, các quyết sách của Trung ương phải tạo ra bước chuyển thực chất.
Từ quyết sách của Trung ương đến hành động lập pháp
Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất được tổ chức với một chương trình nghị sự lớn, trong đó Quốc hội xem xét, thông qua 15 luật và 4 nghị quyết quy phạm pháp luật; cho ý kiến lần đầu đối với 7 dự án luật để các cơ quan tiếp tục hoàn thiện, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2; đồng thời xem xét 7 vấn đề theo thẩm quyền, đáp ứng yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược và hệ thống đô thị quốc gia.
Chỉ nhìn vào con số cũng có thể thấy áp lực công việc rất lớn. Nhưng điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng văn bản được xem xét, mà ở cách Quốc hội tiếp cận các vấn đề.
Qua 11 ngày làm việc của Đợt 1, các phiên thảo luận tại hội trường và tại tổ cho thấy một phương pháp lập pháp ngày càng thực chất hơn. Các đại biểu không chỉ đọc và góp ý câu chữ của dự thảo luật, mà tập trung vào những câu hỏi rất cụ thể: Quy định này khi đi vào cuộc sống có giải quyết được vấn đề không? Có tạo thêm thủ tục, chi phí cho người dân và doanh nghiệp không? Có tháo gỡ được khó khăn đang tồn tại không? Có bảo đảm sự thống nhất giữa các luật có liên quan không? Quyền lực được phân cấp đến đâu và cơ chế kiểm soát như thế nào?
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển ngày càng cao, thể chế không thể chỉ dừng ở việc “đúng luật”, mà phải hướng tới mục tiêu rộng hơn là tạo ra không gian phát triển. Một quy định tốt phải giúp người dân dễ thực hiện hơn, doanh nghiệp thuận lợi hơn, chính quyền chủ động hơn và nguồn lực xã hội được huy động hiệu quả hơn.
Bởi vậy, các quyết sách được Quốc hội xem xét trong Đợt 1 tập trung vào ba nhóm nhiệm vụ lớn: thể chế hóa kịp thời đường lối của Đảng; tháo gỡ triệt để những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn; đồng thời mở ra những dư địa, không gian phát triển mới cho các vùng kinh tế trọng điểm.
Đây cũng chính là cách để biến sự thống nhất về chủ trương thành sự thống nhất trong hành động.
Lập pháp không thể đứng ngoài cuộc sống
Một dấu ấn rõ nét của Đợt 1 là tinh thần đổi mới tư duy lập pháp và sự bám sát hơi thở cuộc sống. Ngay sau phiên khai mạc, các đại biểu Quốc hội đã bắt tay ngay vào công việc tại các tổ để thảo luận về những dự án luật sửa đổi, bổ sung. Không khí thảo luận diễn ra sôi nổi, thẳng thắn, nhưng trên hết là tinh thần trách nhiệm.
Đối với những dự án luật có tác động sâu rộng như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi), Quốc hội tiếp cận vấn đề theo hướng toàn diện, đặt các đạo luật trong một “hệ sinh thái” pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Thực tiễn cho thấy nhiều vướng mắc của thị trường bất động sản, phát triển nhà ở, đất đai không nằm riêng trong một luật. Một thủ tục đất đai có thể liên quan trực tiếp đến đầu tư; quy định về đầu tư lại tác động đến phát triển dự án; chính sách nhà ở lại gắn với đất đai, quy hoạch, tài chính và thị trường.
Nếu chỉ sửa từng luật riêng lẻ, có thể xử lý được một nút thắt nhưng lại phát sinh một nút thắt khác ở văn bản liên quan. Vì vậy, việc điều chỉnh đồng bộ các quy định có liên quan sẽ góp phần xử lý những vướng mắc pháp lý liên thông, tạo ra sự thống nhất và minh bạch hơn trong quá trình thực thi.
Đây là biểu hiện rõ của tư duy lập pháp mới: không chỉ sửa một điều khoản, mà phải nhìn thấy cả hệ thống; không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt, mà phải tính đến tác động lâu dài.
Hạ tầng chiến lược: Không chỉ là chuyện xây dựng một công trình
Nếu thể chế là một động lực mở đường, thì hạ tầng chiến lược chính là một trong những nền tảng vật chất quan trọng để mở rộng không gian phát triển.
Tại Đợt 1, Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với những vấn đề lớn thuộc thẩm quyền liên quan đến phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược và hệ thống đô thị quốc gia. Thảo luận về điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội, các đại biểu đặc biệt quan tâm đến bài toán cân đối nguồn vốn, hiệu quả khai thác và yêu cầu lựa chọn các hạng mục ưu tiên để bảo đảm tính kết nối hạ tầng đồng bộ. Đây là cách nhìn cần thiết trong đầu tư hạ tầng hiện nay. Một tuyến đường không thể chỉ được đánh giá bằng số kilomet được xây dựng hay tổng mức vốn đầu tư, mà phải được nhìn trong mối quan hệ với toàn bộ không gian kinh tế mà nó kết nối.
Hạ tầng phải tạo ra giá trị mới. Hạ tầng phải mở đường cho sản xuất, thương mại, đô thị và dịch vụ phát triển. Hạ tầng phải giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian di chuyển và tăng khả năng liên kết vùng.
Nhiều ý kiến tại nghị trường đề xuất những giải pháp đột phá như đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, khai thác tối đa nguồn thu từ quỹ đất phụ cận và mô hình tín chỉ carbon nhằm giảm áp lực lên ngân sách nhà nước.
Đây là những gợi mở đáng chú ý, bởi đầu tư hạ tầng trong giai đoạn mới không thể chỉ dựa vào nguồn lực ngân sách. Cần huy động tổng hợp các nguồn lực xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng từng đồng vốn đầu tư.
Tương tự, đối với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Quốc hội đặt ra yêu cầu tính toán đầy đủ nguồn lực trong toàn bộ vòng đời dự án, từ đầu tư, vận hành, bảo trì đến phương án trả nợ; đồng thời kiểm soát chặt chẽ tổng mức đầu tư và mở rộng không gian lựa chọn công nghệ tiên tiến.
Cách tiếp cận này cho thấy tư duy đầu tư đang chuyển từ “xây dựng một dự án” sang “quản trị cả vòng đời dự án”. Đây là bước chuyển rất cần thiết để tránh tình trạng chỉ quan tâm đến vốn đầu tư ban đầu mà chưa tính đầy đủ chi phí vận hành, bảo trì và hiệu quả khai thác về sau.
Mở rộng không gian phát triển cho các vùng động lực
Cùng với thể chế và hạ tầng, việc hình thành những không gian phát triển mới cũng là nội dung đáng chú ý của kỳ họp.
Quốc hội đã thảo luận về chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, tập trung đóng góp nhiều giải pháp để bảo đảm các chủ trương khi được triển khai có tính khả thi cao, tạo động lực phát triển mới. Việc tổ chức không gian phát triển không đơn thuần là thay đổi địa giới hay mô hình quản lý. Đằng sau đó là câu chuyện về quy hoạch, hạ tầng, phân bổ nguồn lực, liên kết vùng, năng lực quản trị và khả năng tạo ra các cực tăng trưởng mới.
Nếu được thiết kế hợp lý, những không gian phát triển mới có thể tạo điều kiện để tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy liên kết giữa các địa phương và mở rộng thị trường. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là mọi quyết định phải được nhìn trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, tránh tư duy cục bộ, manh mún; đồng thời phải bảo đảm sự phù hợp giữa quy hoạch, nguồn lực và năng lực quản trị.
Chuyển đổi số góp phần nâng cao chất lượng lập pháp
Một điểm mới đáng ghi nhận trong hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp lần này là việc ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và các công cụ hỗ trợ thông tin trong quá trình nghiên cứu, thảo luận.
Trong điều kiện khối lượng tài liệu rất lớn, đại biểu Quốc hội cần tiếp cận nhanh, chính xác và có khả năng đối chiếu nhiều văn bản cùng lúc. Các công cụ số giúp đại biểu nghiên cứu tài liệu nhanh chóng, đối chiếu văn bản chính xác hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng thảo luận và lập pháp.
Chuyển đổi số trong hoạt động Quốc hội vì thế không chỉ là câu chuyện về công nghệ. Quan trọng hơn, đó là cách thức đổi mới phương pháp làm việc.
Khi dữ liệu được tổ chức tốt, thông tin được kết nối và công cụ hỗ trợ được sử dụng hiệu quả, đại biểu có thêm điều kiện tập trung vào những vấn đề cốt lõi: tác động của chính sách, tính khả thi của quy định và lợi ích của người dân, doanh nghiệp.
Đó cũng là nền tảng để xây dựng một nền lập pháp hiện đại, khoa học và ngày càng gần thực tiễn hơn.
Trách nhiệm của cơ quan soạn thảo được đặt lên cao hơn
Một dấu ấn khác của kỳ họp là vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan soạn thảo được nâng cao. Các Bộ trưởng, Trưởng ngành trực tiếp chỉ đạo xây dựng văn bản, trực tiếp giải trình và trao đổi với đại biểu về những vấn đề khó, những điều khoản còn có nhiều ý kiến khác nhau.
Điều này rất quan trọng, bởi chất lượng của một luật không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật lập pháp mà còn phụ thuộc vào trách nhiệm của cơ quan xây dựng chính sách. Một chính sách tốt phải được chuẩn bị kỹ từ đầu. Những vấn đề khó phải được nhận diện trước khi trình Quốc hội. Những tác động có thể phát sinh phải được đánh giá nghiêm túc. Những ý kiến khác nhau phải được giải trình thấu đáo.
Khi người đứng đầu trực tiếp tham gia, trực tiếp chịu trách nhiệm và trực tiếp giải trình, khoảng cách giữa xây dựng chính sách và tổ chức thực thi sẽ được rút ngắn.
Kỳ họp không thường lệ và yêu cầu “đúng lúc, đúng việc”
Việc Quốc hội tổ chức Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI là minh chứng rõ nét cho sự đồng hành, sát cánh giữa Quốc hội với Chính phủ và nhân dân. Một kỳ họp không thường lệ không có nghĩa là một kỳ họp “đặc biệt” theo nghĩa hình thức. Giá trị của nó nằm ở khả năng phản ứng nhanh trước những yêu cầu cấp thiết của thực tiễn.
Trong bối cảnh đất nước đang triển khai nhiều chủ trương lớn, việc Quốc hội chủ động xem xét, quyết định những vấn đề cấp thiết cho thấy tinh thần trách nhiệm cao trước yêu cầu phát triển.
Mục tiêu cuối cùng vẫn là đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống nhanh hơn, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và các địa phương phát triển.
Đó cũng là điều mà cử tri và nhân dân kỳ vọng ở Quốc hội.
Nhìn lại Đợt 1 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI có thể thấy hoạt động nghị trường ngày càng gần với những vấn đề mà người dân, doanh nghiệp và địa phương đang quan tâm. Từ đất đai, nhà ở, bất động sản đến đô thị; từ đường bộ, đường sắt đến quy hoạch và không gian phát triển vùng; từ phân cấp, phân quyền đến kiểm soát quyền lực, các vấn đề được đặt lên bàn nghị sự đều gắn chặt với thực tiễn. Đó chính là sức sống của hoạt động lập pháp.
Trong giai đoạn phát triển mới, đất nước không thiếu khát vọng, không thiếu nguồn lực và cũng không thiếu những cơ hội lớn. Vấn đề quan trọng là phải tạo dựng được một thể chế đủ thông thoáng để nguồn lực được giải phóng, một bộ máy đủ hiệu quả để chính sách được thực thi và một hệ thống pháp luật đủ đồng bộ để những cơ hội phát triển không bị bỏ lỡ.
Quan trọng hơn, đó sẽ là bước khởi đầu để những quyết sách ấy đi vào cuộc sống, tháo gỡ điểm nghẽn, mở rộng không gian phát triển, khơi thông nguồn lực và tạo thêm động lực để đất nước tiến nhanh, tiến vững chắc trong giai đoạn mới.
Đó cũng chính là thước đo cuối cùng của chất lượng lập pháp: không phải có bao nhiêu văn bản được ban hành, mà là những văn bản ấy tạo ra được bao nhiêu chuyển biến thực chất cho đất nước, cho người dân và cho tương lai phát triển của Việt Nam.
Thanh long
