Trong bối cảnh toàn cầu vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức về y tế công cộng, bệnh lao tiếp tục là một trong những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận trong công tác phòng, chống lao, song gánh nặng bệnh tật vẫn còn lớn, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trên tinh thần đó, Đảng và Nhà nước ta đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt, ban hành nhiều chủ trương, chính sách và chỉ đạo cụ thể nhằm tăng cường hiệu quả công tác phòng, chống bệnh lao, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao trong tương lai gần.
Quyết tâm chính trị cao trong công tác phòng, chống bệnh lao
Những năm qua, công tác phòng, chống bệnh lao luôn nhận được sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước, thể hiện rõ qua việc ban hành hàng loạt văn bản chỉ đạo quan trọng. Tiêu biểu như Công điện số 25/CĐ-TTg về việc tăng cường công tác phòng, chống bệnh lao; Quyết định số 1208/QĐ-TTg về kiện toàn Ủy ban Quốc gia chấm dứt bệnh lao; Công văn số 1393/TTg-KGXX của Thủ tướng Chính phủ cùng nhiều hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Các văn bản này không chỉ mang tính định hướng chiến lược mà còn có giá trị thực tiễn cao, tạo hành lang pháp lý và cơ chế phối hợp liên ngành, giúp nâng cao hiệu quả triển khai các hoạt động phòng, chống lao trên phạm vi toàn quốc. Đặc biệt, việc kiện toàn Ủy ban Quốc gia chấm dứt bệnh lao đã góp phần tăng cường vai trò điều phối, huy động nguồn lực và giám sát thực hiện các chương trình, dự án liên quan.
Một dấu mốc quan trọng khác là Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết đã xác định rõ định hướng chuyển mạnh từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng, đồng thời đặt mục tiêu từ năm 2026, mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Đây là bước đột phá mang tính chiến lược, tạo tiền đề quan trọng để phát hiện sớm bệnh lao trong cộng đồng.
Việc lồng ghép sàng lọc bệnh lao vào khám sức khỏe định kỳ không chỉ giúp nâng cao tỷ lệ phát hiện bệnh mà còn giảm nguy cơ lây lan, góp phần kiểm soát dịch tễ một cách bền vững. Có thể khẳng định, những chính sách này đã thể hiện rõ quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Việt Nam trong cuộc chiến chống lại căn bệnh lao.
Thực trạng bệnh lao tại Việt Nam: Thành tựu và thách thức đan xen
Theo số liệu từ Chương trình Chống lao Quốc gia, năm 2025 ghi nhận những kết quả tích cực nhất từ trước đến nay. Cụ thể, hơn 119.000 ca bệnh lao đã được phát hiện, tăng khoảng 5% so với năm 2024. Tỷ lệ bệnh nhân lao có bằng chứng vi khuẩn học đạt 75%, tăng 3%, trong khi tỷ lệ điều trị thành công đạt 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu (khoảng 88%). Những con số này cho thấy nỗ lực không ngừng của ngành y tế trong việc nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị bệnh lao. Tuy nhiên, đằng sau những thành tựu đó vẫn là thực tế đáng lo ngại về gánh nặng bệnh tật.
Tổ chức Y tế Thế giới ước tính, năm 2025 Việt Nam có khoảng 184.000 ca lao mới, trong đó có 9.400 ca lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong mỗi năm do căn bệnh này. Việt Nam hiện đứng thứ 12 trong số 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất và đứng thứ 10 về lao kháng thuốc.
Đáng chú ý, khu vực phía Nam chiếm tới khoảng 60% tổng số ca lao được phát hiện trên toàn quốc, cho thấy sự phân bố không đồng đều và đặt ra yêu cầu cấp thiết về ưu tiên nguồn lực cho các vùng có nguy cơ cao.
Một trong những hạn chế lớn hiện nay là tỷ lệ người dân được khám, sàng lọc bệnh lao còn thấp. Theo điều tra dân số năm 2024, chỉ khoảng 23% người dân được khám chữa bệnh, trong khi có tới 40–50% dân số chưa được tiếp cận dịch vụ sàng lọc lao. Ngay cả trong nhóm người lao động – khoảng 52 triệu người được khám sức khỏe định kỳ – việc sàng lọc lao vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Điều này cho thấy khoảng trống lớn trong hệ thống phát hiện sớm bệnh lao, đồng thời lý giải vì sao số ca bệnh ước tính cao hơn nhiều so với số ca được phát hiện thực tế.
Lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ: Giải pháp đột phá
Trước thực trạng trên, việc lồng ghép sàng lọc bệnh lao vào khám sức khỏe định kỳ được xem là giải pháp mang tính đột phá, phù hợp với định hướng của Nghị quyết 72-NQ/TW. Theo đề xuất của Bệnh viện Phổi Trung ương và Chương trình Chống lao Quốc gia, nội dung sàng lọc lao cần được tích hợp vào quy trình khám sức khỏe định kỳ, đồng thời trở thành tiêu chí bắt buộc trong hồ sơ quản lý sức khỏe cá nhân. Việc này sẽ giúp phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ, đặc biệt là những người không có triệu chứng rõ ràng. Bên cạnh đó, việc tích hợp theo dõi bệnh lao vào sổ sức khỏe điện tử sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, giám sát và điều trị liên tục. Đồng thời, việc lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh hô hấp khác tại tuyến y tế cơ sở sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả khám chữa bệnh.
Một yếu tố quan trọng khác là đảm bảo nguồn kinh phí cho hoạt động sàng lọc, phát hiện và điều trị bệnh lao. Đây là điều kiện tiên quyết để các chính sách đi vào thực tiễn, đặc biệt tại các địa phương còn nhiều khó khăn.
Để hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt bệnh lao, Chương trình Chống lao Quốc gia đã đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm, mang tính toàn diện và đồng bộ.
Thứ nhất, lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ hằng năm. Đây là giải pháp then chốt nhằm nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm, giảm thiểu lây nhiễm trong cộng đồng. Thứ hai, triển khai đánh giá toàn diện tình hình dịch tễ bệnh lao. Việc này giúp cập nhật chính xác dữ liệu, từ đó xây dựng các chính sách và chương trình can thiệp phù hợp với từng địa phương. Thứ ba, cập nhật quy định cấp giấy phép và chứng chỉ hành nghề. Mục tiêu là nâng cao năng lực sàng lọc và chẩn đoán bệnh lao cho đội ngũ bác sĩ, đặc biệt tại tuyến cơ sở. Thứ tư, củng cố hệ thống bệnh viện phổi. Đảm bảo mỗi tỉnh, thành phố đều có cơ sở chuyên sâu về bệnh lao, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và giảm tải cho tuyến trung ương. Thứ năm, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực y tế. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm tính bền vững của chương trình phòng, chống lao trong dài hạn. Thứ sáu, lồng ghép sàng lọc lao với phát hiện các bệnh hô hấp khác. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân.
Bên cạnh các giải pháp về chính sách và chuyên môn, việc nâng cao nhận thức của người dân đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Hàng năm, vào ngày 24/3 – Ngày Thế giới phòng, chống lao – các hoạt động truyền thông được tổ chức rộng khắp nhằm nâng cao hiểu biết của cộng đồng về bệnh lao.
Năm 2026, Việt Nam lựa chọn chủ đề: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”, thể hiện rõ định hướng chiến lược trong giai đoạn mới. Thông qua các hoạt động truyền thông, người dân được khuyến khích chủ động khám sức khỏe, phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Việc thay đổi nhận thức từ “ngại khám bệnh” sang “chủ động phòng bệnh” là yếu tố then chốt để giảm gánh nặng bệnh lao trong cộng đồng.
Hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao: Cần sự chung tay của toàn xã hội
Có thể thấy, công tác phòng, chống bệnh lao tại Việt Nam đang đứng trước những cơ hội lớn nhưng cũng không ít thách thức. Những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đã tạo nền tảng vững chắc, song để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh lao, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, bảo đảm nguồn lực tài chính và nhân lực cho các chương trình phòng, chống lao. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý và giám sát bệnh lao. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của y tế cơ sở, đưa dịch vụ sàng lọc và điều trị bệnh lao đến gần hơn với người dân, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa. Cuối cùng, mỗi người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe, chủ động tham gia khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị khi mắc bệnh. Chỉ khi có sự chung tay của toàn xã hội, mục tiêu chấm dứt bệnh lao mới có thể trở thành hiện thực.
Bệnh lao vẫn là một thách thức lớn đối với y tế Việt Nam, song với quyết tâm chính trị cao của Đảng và Nhà nước, cùng với những giải pháp đồng bộ và hiệu quả, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào khả năng kiểm soát và tiến tới chấm dứt căn bệnh này. Việc lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ, tăng cường năng lực hệ thống y tế và nâng cao nhận thức cộng đồng chính là những “chìa khóa” quan trọng để mở ra một tương lai không còn bệnh lao – vì sức khỏe của mỗi người dân và sự phát triển bền vững của đất nước.
Giang Nam
