Bước vào giai đoạn phát triển mới, khi mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI ngày càng được xác định rõ ràng, yêu cầu đặt ra đối với công cuộc đổi mới không chỉ dừng lại ở việc duy trì tốc độ tăng trưởng mà còn phải bảo đảm chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của quá trình phát triển.
Trong bối cảnh đó, tinh thần của Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và phát huy tối đa mọi nguồn lực cho phát triển nhanh và bền vững. Một trong những phương châm hành động đáng chú ý được đặt ra là “5 hóa cho phát triển” gồm: xanh hóa, số hóa, tối ưu hóa, thông minh hóa và hài hòa hóa.
Năm nội dung này không tồn tại độc lập, mà gắn bó hữu cơ, bổ trợ và điều kiện hóa lẫn nhau, tạo thành một hệ thống tư duy phát triển mới. Có thể nói, phương châm “5 hóa cho phát triển” là sự kết tinh giữa tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và yêu cầu thực tiễn của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.
Xanh hóa – nền tảng của phát triển bền vững
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên thiên nhiên đang trở thành thách thức toàn cầu, phát triển xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.
Xanh hóa nền kinh tế có nghĩa là chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển năng lượng sạch và thúc đẩy các ngành kinh tế thân thiện với môi trường. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường sống mà còn tạo ra những động lực tăng trưởng mới.
Những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh thông qua phát triển năng lượng tái tạo, khuyến khích sản xuất sạch hơn và xây dựng nền kinh tế tuần hoàn. Trong đó, Việt Nam đã đưa ra nhiều mục tiêu then chốt gồm: đạt mức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050; giảm 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030; tham gia “Tuyên bố Glasgow về rừng và sử dụng đất” nhằm chấm dứt nạn phá rừng và thúc đẩy bảo vệ, phát triển rừng bền vững.
Việt Nam cũng khẳng định quyết tâm chuyển đổi mạnh mẽ từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời; đồng thời huy động các nguồn lực tài chính, công nghệ và tri thức từ cộng đồng quốc tế để phục vụ quá trình chuyển đổi xanh. Nhiều địa phương đã đẩy mạnh trồng rừng, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển du lịch sinh thái, qua đó vừa bảo vệ môi trường vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Xanh hóa vì thế không chỉ là mục tiêu môi trường, mà còn là nền tảng cho một mô hình phát triển dài hạn, bền vững và có trách nhiệm.
Số hóa – mở ra không gian phát triển mới
Nếu xanh hóa tạo ra nền tảng bền vững, thì số hóa chính là động lực mở ra không gian phát triển mới. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, quản lý và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Số hóa không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện các hoạt động kinh tế – xã hội.
Từ xây dựng chính phủ số, kinh tế số đến xã hội số, chuyển đổi số giúp rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo ra nhiều mô hình kinh doanh mới. Đại hội XIV của Đảng đã tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự bứt phá của kinh tế số khi xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng cốt lõi. Việc đặt ra các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 như tăng trưởng GDP đạt 10%/năm, kinh tế số chiếm 30% GDP và năng suất lao động tăng 8,5%/năm là minh chứng cho lựa chọn của Việt Nam: Phát triển dựa trên tri thức, dữ liệu và công nghệ. Thực tiễn cho thấy, những địa phương và doanh nghiệp đi đầu trong chuyển đổi số thường có tốc độ phát triển nhanh hơn và khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động của thị trường.
Tối ưu hóa – nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực
Trong bối cảnh nguồn lực phát triển còn hạn chế, việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực trở thành yếu tố quyết định thành công của chiến lược phát triển.
Tối ưu hóa nguồn lực có nghĩa là phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực về vốn, đất đai, lao động, khoa học – công nghệ và tài nguyên thiên nhiên. Mỗi nguồn lực cần được khai thác đúng tiềm năng, đúng thời điểm và đúng mục tiêu phát triển.
Có thể thấy, nhiều quốc gia không có lợi thế về tài nguyên thiên nhiên nhưng vẫn đạt được tốc độ phát triển cao nhờ biết tối ưu hóa nguồn lực và phát huy hiệu quả nguồn lực con người.
Đối với Việt Nam, tối ưu hóa nguồn lực còn gắn với việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Khi các nguồn lực được phân bổ hợp lý và sử dụng hiệu quả, nền kinh tế sẽ có điều kiện phát triển nhanh và bền vững hơn.
Thông minh hóa quản lý – nâng cao năng lực quản trị
Một trong những yêu cầu quan trọng của giai đoạn phát triển mới là nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Trong bối cảnh đó, thông minh hóa quản lý – quản trị trở thành xu hướng tất yếu. Thông minh hóa quản lý không chỉ là ứng dụng công nghệ số trong điều hành mà còn là sự đổi mới toàn diện phương thức quản lý, từ cách thức ra quyết định, tổ chức thực hiện cho đến kiểm tra, giám sát.
Ảnh minh hoạ
Việc xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh, hệ thống dữ liệu lớn và các nền tảng quản trị hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều hành, tăng tính minh bạch và giảm chi phí xã hội. Quan trọng hơn, quản trị thông minh giúp các cơ quan quản lý dự báo tốt hơn những biến động của tình hình, từ đó chủ động đưa ra các quyết sách phù hợp.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, năng lực quản trị thông minh chính là một trong những yếu tố quyết định sức mạnh của quốc gia.
Hài hòa hóa lợi ích – bảo đảm ổn định xã hội
Bên cạnh các yếu tố kinh tế và công nghệ, phát triển bền vững còn đòi hỏi sự hài hòa về lợi ích giữa các chủ thể trong xã hội. Hài hòa hóa lợi ích có nghĩa là bảo đảm sự cân bằng giữa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội; giữa phát triển trước mắt với lợi ích lâu dài.
Trong quá trình phát triển, nếu lợi ích giữa các bên không được phân bổ hợp lý, rất dễ phát sinh những mâu thuẫn xã hội và cản trở quá trình phát triển. Bởi vậy, hài hòa hóa lợi ích chính là yếu tố bảo đảm sự ổn định xã hội và tính bền vững của quá trình phát triển.
Quán triệt phương châm hài hòa hóa lợi ích đòi hỏi xây dựng chính sách công bằng, minh bạch; tăng cường đối thoại, tham vấn; giải quyết kịp thời các bức xúc xã hội; phòng, chống tham nhũng, lợi ích nhóm. Khi lợi ích hài hòa, niềm tin xã hội được củng cố, nguồn lực phát triển sẽ được khơi dậy mạnh mẽ.
Năm trụ cột gắn bó hữu cơ
Điểm đặc biệt của phương châm “5 hóa cho phát triển” là các yếu tố không tồn tại riêng lẻ mà gắn bó chặt chẽ với nhau.
Xanh hóa tạo nền tảng cho phát triển bền vững; số hóa tạo động lực đổi mới; tối ưu hóa giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực; thông minh hóa nâng cao năng lực quản trị; còn hài hòa hóa lợi ích bảo đảm sự ổn định xã hội. Năm yếu tố này bổ trợ và điều kiện hóa lẫn nhau, tạo thành một hệ thống phát triển toàn diện. Nếu thiếu một trong các yếu tố đó, quá trình phát triển có thể gặp những hạn chế hoặc mất cân đối.
Để phương châm “5 hóa cho phát triển” thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng là phải cụ thể hóa thành các chương trình hành động và chính sách cụ thể: cần hoàn thiện thể chế phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và bảo vệ môi trường; đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển hạ tầng số và xây dựng nguồn nhân lực số; cải cách mạnh mẽ cơ chế quản lý nhằm tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực, khuyến khích đổi mới sáng tạo và phát huy vai trò của khu vực tư nhân; cần nâng cao năng lực quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả; bảo đảm công bằng xã hội, chăm lo đời sống nhân dân và xây dựng sự đồng thuận xã hội trong quá trình phát triển.
Trong hành trình phát triển của đất nước, mỗi giai đoạn đều cần những phương châm hành động phù hợp với bối cảnh mới. Phương châm “5 hóa cho phát triển” chính là một định hướng như vậy – một hệ thống tư duy phát triển toàn diện, kết hợp giữa kinh tế, công nghệ, quản trị và xã hội. Khi được triển khai đồng bộ và hiệu quả, năm trụ cột này sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và vững bước trên con đường hiện thực hóa khát vọng phồn vinh của dân tộc.
Giang Nam
