Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững và bao trùm, việc tạo đột phá trong phát triển các thành phần kinh tế gắn với triển khai hiệu quả các nghị quyết của Bộ Chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu mang tính trước mắt nhằm đạt được các mục tiêu tăng trưởng hai con số, mà còn là nhiệm vụ chiến lược nhằm tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại, hiệu quả và có khả năng cạnh tranh cao trong khu vực và trên thế giới.
Ảnh minh họa
Với những mục tiêu đầy tham vọng đến năm 2030 – tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, năng suất lao động tăng khoảng 8,5%/năm, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP, có gần 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, cùng sự hiện diện ngày càng rõ nét của các doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu – đòi hỏi một hệ sinh thái kinh tế năng động, trong đó mọi thành phần kinh tế đều phát huy tối đa vai trò và đóng góp của mình.
Đổi mới kinh tế nhà nước: Từ “trụ cột” sang “dẫn dắt”
Kinh tế nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, nhưng vai trò đó cần được thể hiện theo một cách thức mới – không phải bằng quy mô hay sự bao trùm, mà bằng chất lượng, hiệu quả và khả năng dẫn dắt.
Trọng tâm của đổi mới kinh tế nhà nước là nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp nhà nước theo các chuẩn mực quốc tế. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động, mà còn tạo dựng niềm tin của thị trường và nhà đầu tư. Các doanh nghiệp nhà nước cần chuyển mạnh từ mô hình quản lý hành chính sang mô hình quản trị hiện đại, minh bạch, có trách nhiệm giải trình cao và gắn với hiệu quả kinh doanh.
Mục tiêu đến năm 2030 có 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, từ 1 đến 3 doanh nghiệp lọt vào top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, cùng với ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á, thể hiện kỳ vọng lớn vào vai trò “đầu tàu” của khu vực này.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, doanh nghiệp nhà nước cần tập trung vào những lĩnh vực then chốt, có tính chiến lược, nơi mà khu vực tư nhân chưa hoặc không thể tham gia hiệu quả, như hạ tầng, năng lượng, tài chính – ngân hàng, công nghệ nền tảng… Đồng thời, phải nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị rủi ro trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Kinh tế tư nhân: Động lực quan trọng của tăng trưởng
Nếu kinh tế nhà nước đóng vai trò dẫn dắt trong một số lĩnh vực trọng yếu, thì kinh tế tư nhân chính là động lực quan trọng của tăng trưởng. Với mục tiêu đóng góp 55 - 58% GDP, 35 - 40% tổng thu ngân sách và tạo việc làm cho 84 - 85% lực lượng lao động. Để hiện thực hóa điều này, điều quan trọng nhất là tạo dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và an toàn, nơi mà các doanh nghiệp tư nhân có thể tiếp cận bình đẳng với các nguồn lực như đất đai, vốn, thông tin, công nghệ và thị trường.
Việc tháo gỡ các rào cản thể chế, giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm quyền tài sản và quyền tự do kinh doanh là những yếu tố then chốt để khơi dậy tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong khu vực tư nhân.
Đặc biệt, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa – lực lượng chiếm tỷ trọng lớn nhưng còn nhiều hạn chế về vốn, công nghệ và quản trị. Việc hỗ trợ không nên dàn trải, mà cần tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao, có khả năng tham gia vào chuỗi giá trị và có tác động lan tỏa.
Hình thành các doanh nghiệp lớn mang tầm khu vực và toàn cầu
Một nền kinh tế mạnh không thể thiếu những doanh nghiệp lớn có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Do đó, việc phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty và doanh nghiệp quy mô lớn là một yêu cầu tất yếu.
Mục tiêu có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu không chỉ là con số, mà là bước chuyển về chất trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Để đạt được điều này, cần có các chính sách khuyến khích tích tụ vốn, mở rộng quy mô, nâng cao năng lực quản trị và đầu tư vào nghiên cứu, phát triển.
Đồng thời, cần tạo điều kiện để các doanh nghiệp lớn đóng vai trò “hạt nhân” trong việc dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia vào chuỗi cung ứng, hình thành các hệ sinh thái sản xuất – kinh doanh có tính liên kết cao.
Khoa học công nghệ và chuyển đổi số: Nền tảng của đột phá
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 5 nước hàng đầu châu Á về trình độ công nghệ và chuyển đổi số là một thách thức lớn, nhưng hoàn toàn có thể đạt được nếu có chiến lược đúng đắn và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống. Việc xây dựng và triển khai chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiêu biểu, tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn là một bước đi quan trọng nhằm tạo ra lực lượng “tiên phong” dẫn dắt quá trình chuyển đổi.
Kết nối và phân bổ hiệu quả các nguồn lực
Một trong những điều kiện tiên quyết để các thành phần kinh tế phát triển là khả năng tiếp cận và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế phân bổ nguồn lực minh bạch, công bằng và dựa trên hiệu quả. Đất đai, tài nguyên, vốn, nhân lực chất lượng cao và tài sản trí tuệ cần được quản lý và phân bổ theo nguyên tắc thị trường, đồng thời có sự điều tiết hợp lý của Nhà nước để bảo đảm lợi ích chung.
Việc hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xác lập, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ; xây dựng và áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; và triển khai các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng hội nhập.
Hài hòa lợi ích – nền tảng của phát triển bền vững
Một nền kinh tế chỉ có thể phát triển bền vững khi các lợi ích được hài hòa giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; giữa các thành phần kinh tế; giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.
Điều này đòi hỏi mỗi chính sách, mỗi quyết định phải được cân nhắc kỹ lưỡng, không chỉ về hiệu quả kinh tế, mà còn về tác động xã hội và môi trường. Phát triển không thể đánh đổi bằng mọi giá, mà phải hướng tới sự cân bằng và bền vững.
Tạo đột phá phát triển các thành phần kinh tế gắn với triển khai hiệu quả các nghị quyết của Bộ Chính trị là nhiệm vụ trung tâm, xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong giai đoạn tới.
Đây không chỉ là quá trình cải cách về chính sách, mà còn là sự chuyển đổi về tư duy phát triển – từ cách tiếp cận dựa vào nguồn lực sẵn có sang cách tiếp cận dựa vào hiệu quả và sáng tạo; từ mô hình tăng trưởng chiều rộng sang chiều sâu; từ phát triển phân tán sang liên kết và tích hợp.
Khi kinh tế nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt, kinh tế tư nhân trở thành động lực chủ yếu, và các nguồn lực được phân bổ hiệu quả, thì nền kinh tế Việt Nam sẽ có đủ nền tảng để đạt được những mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng, đồng thời xây dựng một tương lai phát triển bền vững, thịnh vượng và bao trùm.
Giang Nam
