Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, yêu cầu huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội trở thành vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với tốc độ và chất lượng tăng trưởng. Nếu chỉ dựa vào nguồn lực ngân sách nhà nước thì khó có thể đáp ứng được nhu cầu phát triển ngày càng lớn; ngược lại, nếu phó mặc hoàn toàn cho cơ chế thị trường thì có thể dẫn đến mất cân đối và gia tăng bất bình đẳng. Chính vì vậy, nổi bật trong tư duy chỉ đạo của Đại hội XIV của Đảng là phương châm: Đóng góp nguồn lực phải có sự tham gia của Nhà nước, của doanh nghiệp và của nhân dân ( “ba có”).

Ảnh minh hoạ

Không chỉ là một khẩu hiệu hay nguyên tắc mang tính lý luận, “ba có” phản ánh cách tiếp cận thực tiễn, phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam, đồng thời thể hiện tư duy đổi mới trong quản trị phát triển. Khi ba chủ thể này cùng tham gia, cùng chia sẻ trách nhiệm và cùng hưởng lợi từ thành quả phát triển, nguồn lực xã hội sẽ được khơi dậy mạnh mẽ, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Nhà nước kiến tạo – nhân tố dẫn dắt và định hướng phát triển

Trong phương châm “ba có”, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong việc kiến tạo môi trường phát triển và dẫn dắt quá trình huy động nguồn lực xã hội. Vai trò này không chỉ thể hiện ở việc phân bổ ngân sách mà quan trọng hơn là ở năng lực hoạch định thể chế, chính sách và chiến lược phát triển quốc gia. Nhà nước có trách nhiệm xây dựng hệ thống thể chế kinh tế – xã hội đồng bộ, minh bạch và ổn định, tạo điều kiện cho các nguồn lực trong xã hội được vận hành thông suốt. Các chính sách phát triển cần bảo đảm tính dự báo, tính nhất quán và khả năng thích ứng với những biến động của nền kinh tế toàn cầu.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước là đầu tư vào các lĩnh vực có tính nền tảng và lan tỏa cao như kết cấu hạ tầng chiến lược, giáo dục – đào tạo, y tế, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và an sinh xã hội. Đây là những lĩnh vực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển dài hạn của đất nước, nhưng khu vực tư nhân khó có thể đầu tư hiệu quả nếu thiếu sự dẫn dắt và hỗ trợ từ phía Nhà nước.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phòng chống tham nhũng, lãng phí và bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong quản lý nguồn lực công. Khi bộ máy quản lý hoạt động minh bạch và hiệu quả, niềm tin của doanh nghiệp và người dân đối với chính sách phát triển sẽ được củng cố, từ đó tạo động lực thúc đẩy đầu tư và sáng tạo. Thông qua đầu tư công có trọng tâm, trọng điểm, Nhà nước có thể kích hoạt các dòng vốn xã hội, thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và cộng đồng cùng tham gia vào các dự án phát triển. Điều này giúp tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội.

Như vậy, trong phương châm “ba có”, Nhà nước không chỉ là người quản lý mà còn là “nhà kiến tạo phát triển”, tạo dựng môi trường thuận lợi để các chủ thể khác phát huy năng lực và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Doanh nghiệp – động lực quan trọng của tăng trưởng và đổi mới sáng tạo

Nếu Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt, thì doanh nghiệp chính là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải vật chất, việc làm và nguồn thu cho nền kinh tế. Trong phương châm “ba có”, doanh nghiệp được xác định là động lực quan trọng trong việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội. Hoạt động của doanh nghiệp không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và tăng cường năng lực cạnh tranh của quốc gia. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, vai trò của doanh nghiệp càng trở nên quan trọng.

Các doanh nghiệp Việt Nam ngày nay không chỉ tham gia vào thị trường trong nước mà còn từng bước mở rộng ra thị trường khu vực và quốc tế. Việc tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu đòi hỏi doanh nghiệp phải liên tục nâng cao trình độ khoa học công nghệ, năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp thực sự phát huy vai trò động lực của phát triển, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền tự do kinh doanh hợp pháp và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng. Những rào cản về thủ tục hành chính, chi phí không chính thức hay sự thiếu minh bạch trong chính sách cần được loại bỏ để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Đặc biệt, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu – phát triển và ứng dụng công nghệ mới. Khi doanh nghiệp được trao cơ hội và niềm tin, họ sẽ trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo và mở rộng không gian phát triển của nền kinh tế.

Song song với việc phát huy vai trò động lực kinh tế, doanh nghiệp cũng cần thực hiện tốt trách nhiệm xã hội. Điều này bao gồm việc bảo vệ môi trường, bảo đảm quyền lợi của người lao động, tuân thủ pháp luật và đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Chỉ khi doanh nghiệp phát triển gắn với trách nhiệm xã hội, sự tăng trưởng kinh tế mới thực sự bền vững và mang lại lợi ích lâu dài cho toàn xã hội.

Nhân dân – nền tảng và chủ thể của mọi nguồn lực phát triển

Trong phương châm “ba có”, nhân dân được xác định là nền tảng và là chủ thể của mọi nguồn lực phát triển. Nhân dân không chỉ là lực lượng lao động trực tiếp tạo ra của cải xã hội mà còn là nguồn lực trí tuệ, sáng tạo và là động lực tinh thần cho sự phát triển của đất nước.

Đóng góp của nhân dân thể hiện trên nhiều phương diện: từ nguồn lực vật chất, công sức lao động đến tri thức, sáng kiến và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng. Quan trọng hơn, nhân dân chính là chủ thể thụ hưởng thành quả của quá trình phát triển.

Thực tiễn cho thấy, nhiều chương trình phát triển kinh tế – xã hội chỉ đạt được thành công khi có sự tham gia tích cực và tự giác của người dân. Khi người dân được thông tin đầy đủ, được tham gia bàn bạc, giám sát và hưởng lợi công bằng từ các dự án phát triển, họ sẵn sàng đóng góp nguồn lực và đồng hành cùng Nhà nước trong quá trình triển khai.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải phát huy dân chủ, tăng cường minh bạch thông tin và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Sự hài lòng và niềm tin của nhân dân cần được xem là thước đo quan trọng đối với hiệu quả của các chính sách phát triển.

Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển giáo dục và đào tạo, thúc đẩy học tập suốt đời cũng là yếu tố quan trọng để phát huy sức mạnh của nhân dân trong thời đại kinh tế tri thức.

Khi người dân được trao cơ hội phát triển và tham gia vào quá trình ra quyết định, nguồn lực xã hội sẽ được khơi dậy một cách mạnh mẽ và bền vững.

Sự gắn kết giữa ba chủ thể – sức mạnh tổng hợp của phát triển

Điểm cốt lõi của phương châm “ba có” không nằm ở sự cộng gộp đơn thuần các nguồn lực, mà ở sự gắn kết và phối hợp chặt chẽ giữa ba chủ thể: Nhà nước, doanh nghiệp và nhân dân.

Mỗi chủ thể có vai trò, vị trí và lợi thế riêng. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và bảo đảm công bằng; doanh nghiệp là lực lượng đầu tư, sản xuất và đổi mới sáng tạo; còn nhân dân là nền tảng xã hội, tham gia và giám sát quá trình phát triển.

Khi ba chủ thể này phối hợp hài hòa, sức mạnh tổng hợp của xã hội sẽ được phát huy tối đa. Các nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng thất thoát, lãng phí. Ngược lại, nếu thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể, quá trình phát triển có thể rơi vào tình trạng mất cân đối và kém hiệu quả. Trong thực tế, nhiều mô hình phát triển thành công đã cho thấy tầm quan trọng của sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Từ các dự án hạ tầng, chương trình xây dựng nông thôn mới cho đến các sáng kiến phát triển đô thị thông minh, sự tham gia của cả ba chủ thể luôn là yếu tố quyết định thành công.

Do đó, việc triển khai phương châm “ba có” cần được thực hiện một cách đồng bộ trong toàn bộ hệ thống chính trị và đời sống kinh tế – xã hội. Nhà nước cần tạo cơ chế để doanh nghiệp và người dân tham gia nhiều hơn vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách. Doanh nghiệp cần chủ động hợp tác với Nhà nước và cộng đồng để phát triển bền vững. Người dân cần phát huy vai trò chủ thể, tích cực tham gia và giám sát các hoạt động phát triển.

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước hiện nay, yêu cầu khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Phương châm “ba có” chính là một cách tiếp cận phù hợp nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội cho mục tiêu phát triển.

Phát triển không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, cũng không thể phó mặc hoàn toàn cho cơ chế thị trường hay trông chờ vào sự tự nguyện của người dân. Chỉ khi Nhà nước, doanh nghiệp và nhân dân cùng tham gia, cùng chia sẻ trách nhiệm và cùng hưởng lợi từ thành quả phát triển, nguồn lực xã hội mới được khơi thông mạnh mẽ và sử dụng hiệu quả.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, việc phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội sẽ là yếu tố quyết định giúp Việt Nam tận dụng cơ hội phát triển và vượt qua những thách thức mới.

Phương châm “ba có” vì vậy không chỉ là một định hướng huy động nguồn lực, mà còn là biểu hiện sinh động của tư duy phát triển lấy con người làm trung tâm, lấy sự phối hợp giữa các chủ thể xã hội làm nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Khi Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp năng động và nhân dân đồng lòng, sức mạnh phát triển của đất nước sẽ được nhân lên gấp bội, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam tiến bước mạnh mẽ trên con đường phát triển nhanh, bền vững và hạnh phúc trong những thập niên tới.

Giang Nam