Xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh trong tình hình mới

Gia đình là tế bào của xã hội, nơi hình thành, nuôi dưỡng nhân cách, đạo đức và lối sống của mỗi con người, đồng thời là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ giá trị văn hóa và phát triển đất nước bền vững. Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò đó, ngày 24/6/2021, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới. Sau 5 năm triển khai thực hiện, Chỉ thị đã tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của các cấp ủy, chính quyền, tổ chức chính trị - xã hội và các tầng lớp nhân dân. Tuy nhiên, trước những biến đổi nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội, công tác xây dựng gia đình đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, tổ chức thực hiện với những giải pháp đồng bộ, thiết thực và có tính bền vững.

Chuyển biến tích cực từ nhận thức đến hành động

Một trong những kết quả nổi bật sau 5 năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW là nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị về vị trí, vai trò của gia đình ngày càng được nâng lên. Công tác phổ biến, quán triệt Chỉ thị được triển khai rộng khắp, với 100% cấp ủy đảng tổ chức quán triệt đến cán bộ, đảng viên, trong đó nhiều địa phương đạt tỷ lệ trên 95%. Qua đó, công tác xây dựng gia đình từng bước được xác định là nhiệm vụ quan trọng, gắn với xây dựng con người, phát triển văn hóa và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Trách nhiệm của người đứng đầu, cán bộ, đảng viên trong lãnh đạo, chỉ đạo và nêu gương xây dựng gia đình được đề cao. Nhận thức của người dân về chính sách, pháp luật, trách nhiệm giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp cũng có chuyển biến rõ nét. Đến hết năm 2025, tỷ lệ gia đình đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa trên cả nước đạt 93%. Đây là kết quả thể hiện sự lan tỏa của các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, đồng thời phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của cộng đồng đối với việc xây dựng môi trường gia đình lành mạnh.

Cùng với công tác lãnh đạo, chỉ đạo, hệ thống cơ chế, chính sách và pháp luật về gia đình từng bước được hoàn thiện. Từ năm 2021 đến nay, Chính phủ đã ban hành 2 chỉ thị, 4 nghị định và 7 quyết định liên quan đến công tác gia đình. Các bộ, ngành, đoàn thể cũng chủ động ban hành văn bản hướng dẫn, chương trình phối hợp về bình đẳng giới, bảo vệ trẻ em, chăm sóc người cao tuổi, phòng, chống bạo lực gia đình và hỗ trợ những nhóm yếu thế.

Ở địa phương, nhiều chương trình, kế hoạch công tác gia đình được xây dựng theo từng giai đoạn và hằng năm. Công tác phối hợp liên ngành từng bước được củng cố; trước khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, 53/63 tỉnh, thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo công tác gia đình. Sau sắp xếp và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều địa phương tiếp tục kiện toàn tổ chức, bảo đảm nhiệm vụ quản lý nhà nước về gia đình được duy trì. Đáng chú ý, công tác phòng, chống bạo lực gia đình đã có sự chuyển biến cả về quy mô và phương thức hỗ trợ. Cả nước có 12.389 mô hình phòng, chống bạo lực gia đình, 29.719 câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững và 50.068 địa chỉ tin cậy tại cộng đồng. Nhiều hình thức hỗ trợ chuyên sâu như Ngôi nhà Bình yên, dịch vụ một cửa hỗ trợ phụ nữ, trẻ em bị bạo lực, xâm hại và các nhóm tư vấn tại cơ sở được triển khai. Đặc biệt, đường dây nóng 1800 1768 do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vận hành từ tháng 11/2021 đến hết tháng 9/2025 đã tiếp nhận 19.966 cuộc gọi của 3.215 người, chuyển 363 trường hợp đến cơ sở tạm lánh. Đến tháng 9/2026, mô hình này được phát triển thành Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình số 117. Những kết quả trên cho thấy công tác bảo vệ các thành viên gia đình đang từng bước được mở rộng từ tuyên truyền, vận động sang tư vấn, can thiệp và hỗ trợ cụ thể.

Công tác thông tin, tuyên truyền cũng có nhiều đổi mới. Nội dung không chỉ dừng ở phổ biến chủ trương, chính sách mà từng bước chuyển sang cung cấp kiến thức, kỹ năng làm cha mẹ, giáo dục đạo đức, lối sống, bình đẳng giới, văn hóa ứng xử và chăm sóc các thành viên trong gia đình. Các hình thức truyền thông được đa dạng hóa thông qua báo chí, phát thanh, truyền hình, hệ thống thông tin cơ sở, hoạt động văn hóa, văn nghệ, hội thi, diễn đàn và nền tảng số.

Nhìn chung, sau 5 năm triển khai Chỉ thị, những giá trị truyền thống tốt đẹp như yêu thương, chung thủy, hiếu nghĩa, trách nhiệm, tương thân tương ái tiếp tục được gìn giữ và phát huy. Đồng thời, các giá trị tiến bộ về bình đẳng, tôn trọng, sẻ chia và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi thành viên ngày càng được quan tâm. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng gia đình Việt Nam phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao trách nhiệm tổ chức thực hiện

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác xây dựng gia đình vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục quan tâm. Hiệu quả tuyên truyền ở một số nơi chưa được đánh giá thực chất, còn thiên về số lượng hoạt động, sản phẩm và lượt tiếp cận, chưa phản ánh đầy đủ sự thay đổi trong nhận thức và hành vi. Năng lực của đội ngũ làm công tác gia đình ở cơ sở chưa đồng đều; việc phối hợp giữa các ngành trong một số tình huống phức tạp cần được chuẩn hóa hơn. Công tác phòng ngừa, phát hiện sớm và hỗ trợ các trường hợp có nguy cơ bạo lực cũng cần được chú trọng. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, yêu cầu kiện toàn tổ chức, phân định rõ trách nhiệm và nâng cao năng lực thực thi ở cấp xã, phường càng trở nên cấp thiết. Mặt khác, sự đa dạng của các loại hình gia đình, tác động của di cư lao động, áp lực việc làm, biến đổi quan hệ giữa các thế hệ và môi trường số cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với chính sách và phương thức hỗ trợ.

Từ thực tiễn đó, nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền; hoàn thiện chính sách; nâng cao chất lượng đội ngũ; phát huy hiệu quả phối hợp liên ngành và chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa, hỗ trợ kịp thời.

Trước hết, các cấp ủy, chính quyền cần tiếp tục đưa nhiệm vụ xây dựng gia đình vào chương trình, kế hoạch công tác hằng năm, phù hợp với điều kiện thực tiễn và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Công tác gia đình cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ xây dựng con người, phát triển văn hóa, tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.

Điều quan trọng là phải cụ thể hóa trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và người đứng đầu, khắc phục tình trạng phối hợp hình thức, thiếu thực chất. Quá trình triển khai cần bảo đảm rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ tiến độ và rõ kết quả; hướng mạnh về cơ sở, không tạo thêm những thủ tục, báo cáo không cần thiết. Công tác kiểm tra, giám sát cũng cần chuyển từ việc chủ yếu xem xét văn bản, tiến độ sang đánh giá trách nhiệm tổ chức thực hiện, kết quả khắc phục hạn chế và những chuyển biến thực tế trong đời sống gia đình. Cán bộ, đảng viên phải thực sự nêu gương trong xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ.

Hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực đội ngũ ở cơ sở

Một nhiệm vụ quan trọng khác là tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách về gia đình theo hướng đồng bộ, liên ngành và thích ứng với những biến đổi của xã hội. Công tác gia đình cần được kết nối chặt chẽ hơn với các lĩnh vực dân số, y tế, giáo dục, lao động, việc làm, nhà ở, trẻ em, người cao tuổi, bình đẳng giới, giảm nghèo và an sinh xã hội.

Trong quá trình xây dựng, điều chỉnh các chính sách kinh tế - xã hội, cần quan tâm đánh giá tác động đối với việc thực hiện các chức năng của gia đình, nhất là chăm sóc, giáo dục, bảo vệ các thành viên và cân bằng giữa công việc với trách nhiệm gia đình. Có thể thí điểm đánh giá tác động của một số chính sách tại những địa bàn, nhóm đối tượng phù hợp trước khi xem xét nhân rộng.

Chính sách cũng cần quan tâm nhiều hơn đến tính đa dạng của các loại hình gia đình, nhất là gia đình công nhân, gia đình di cư, gia đình đơn thân, gia đình có người cao tuổi phụ thuộc, người khuyết tật, gia đình vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những nhóm có hoàn cảnh khó khăn. Việc thiết kế chính sách sát với nhu cầu thực tế sẽ giúp các thành viên tiếp cận tốt hơn với dịch vụ chăm sóc, bảo vệ và hỗ trợ xã hội.

Cùng với hoàn thiện chính sách, cần kiện toàn và nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác gia đình ở cơ sở. Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, việc rà soát chức năng, nhiệm vụ, vị trí việc làm và bố trí đầu mối phụ trách phải được thực hiện đồng bộ, không để gián đoạn nhiệm vụ sau sắp xếp. Đội ngũ cộng tác viên dân số, gia đình và trẻ em cần được củng cố phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đặc biệt, công tác đào tạo, bồi dưỡng cần chuyển từ truyền đạt kiến thức chung sang huấn luyện kỹ năng giải quyết tình huống cụ thể. Cán bộ cơ sở phải được trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện nguy cơ, tư vấn tâm lý, hòa giải, công tác xã hội, bảo vệ trẻ em, chăm sóc người cao tuổi, phòng, chống bạo lực gia đình và kỹ năng số, bảo mật thông tin. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế hỗ trợ chuyên môn thường xuyên từ cơ quan cấp trên đối với những vụ việc phức tạp, vượt khả năng xử lý tại cơ sở.

Lấy phòng ngừa làm trọng tâm, xây dựng môi trường gia đình an toàn

Trong công tác xây dựng gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, với phương châm phòng ngừa là chính. Thay vì chỉ tập trung xử lý khi vụ việc đã xảy ra, các cơ quan chức năng cần nâng cao khả năng nhận diện dấu hiệu nguy cơ từ sớm, ngay trong gia đình, trường học, cộng đồng và cơ sở y tế. Cần hoàn thiện quy trình hỗ trợ liên tục từ phòng ngừa, phát hiện, tiếp nhận thông tin, can thiệp, bảo vệ đến phục hồi và theo dõi sau hỗ trợ. Đối với từng tình huống, phải xác định rõ cơ quan tiếp nhận, đơn vị chủ trì, trách nhiệm phối hợp, thời hạn xử lý và cơ chế chuyển tuyến. Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm những người bị bạo lực, xâm hại, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi, được bảo vệ kịp thời.

Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng công an, y tế, giáo dục, tư pháp và mạng lưới cộng đồng cần phát huy vai trò trong phát hiện, hỗ trợ và giám sát. Các mô hình phòng, chống bạo lực gia đình, câu lạc bộ xây dựng gia đình phát triển bền vững và địa chỉ tin cậy cần được nâng cao chất lượng hoạt động, tránh chạy theo số lượng. Tại những địa bàn có nhu cầu cao như đô thị đông dân, khu công nghiệp, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, có thể thí điểm các điểm hỗ trợ gia đình tại cộng đồng trên cơ sở tận dụng thiết chế hiện có.

Cùng với đó, cần phát triển các hình thức tư vấn tâm lý chuyên sâu, hướng dẫn kỹ năng làm cha mẹ, chăm sóc người cao tuổi và hỗ trợ gia đình có trẻ em gặp nguy cơ. Việc mở rộng dịch vụ bảo vệ thành viên gia đình trên môi trường số cũng cần được quan tâm, bảo đảm khả năng tiếp cận thuận lợi nhưng vẫn giữ gìn quyền riêng tư.

Đổi mới truyền thông, xây dựng hệ thống dữ liệu và bảo đảm nguồn lực

Công tác truyền thông về gia đình cần tiếp tục đổi mới theo hướng thiết thực, gần gũi, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Bên cạnh tuyên truyền chủ trương, chính sách và pháp luật, cần tăng cường nội dung hướng dẫn kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, phòng ngừa rủi ro, xây dựng quan hệ bình đẳng, tôn trọng và chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên.

Nội dung truyền thông cần được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn của đời sống gia đình, từ thanh niên trước hôn nhân, vợ chồng trẻ, cha mẹ có con nhỏ đến gia đình có thanh thiếu niên, người cao tuổi, công nhân và người lao động di cư. Báo chí và hệ thống thông tin cơ sở cần phát huy vai trò cung cấp thông tin chính xác, hướng dẫn giải pháp và giới thiệu địa chỉ hỗ trợ. Đồng thời, tăng cường biểu dương những tấm gương, mô hình gia đình tiêu biểu, cách làm hiệu quả, tạo sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng.

Việc giáo dục hệ giá trị gia đình phải gắn với thực hành trong đời sống hằng ngày. Yêu thương, trách nhiệm, tôn trọng, bình đẳng, sẻ chia và chăm sóc giữa các thế hệ không chỉ là những chuẩn mực được tuyên truyền mà cần trở thành hành vi thường xuyên trong mỗi gia đình.

Một giải pháp có ý nghĩa lâu dài là hoàn thiện hệ thống dữ liệu, tăng cường nghiên cứu, dự báo và đánh giá chính sách về gia đình. Cần rà soát, chuẩn hóa các khái niệm, chỉ tiêu, biểu mẫu và quy trình thu thập thông tin; ưu tiên kết nối, khai thác các cơ sở dữ liệu hiện có, hạn chế xây dựng thêm hệ thống nhập liệu riêng gây áp lực cho cơ sở. Bộ chỉ tiêu đánh giá chất lượng gia đình cần chú trọng những nội dung thực chất như mức độ an toàn, gắn kết, chăm sóc, giáo dục, bình đẳng, khả năng thích ứng và tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần tiếp tục bố trí ngân sách phù hợp, rà soát định mức chi, nhất là đối với hoạt động ở cơ sở, đội ngũ cộng tác viên, mô hình phòng, chống bạo lực và các dịch vụ hỗ trợ gia đình. Việc lồng ghép nguồn lực từ các chương trình về dân số, y tế, giáo dục, giảm nghèo, trẻ em, người cao tuổi và an sinh xã hội cần được thực hiện đồng bộ, nhưng vẫn phải bảo đảm kinh phí cho những nhiệm vụ đặc thù của công tác gia đình. Đồng thời, huy động hợp pháp các nguồn lực xã hội, hợp tác quốc tế và sự tham gia của cộng đồng, gắn với cơ chế quản lý, giám sát chặt chẽ, không thay thế trách nhiệm của Nhà nước.

Gia đình hạnh phúc là nền tảng cho phát triển bền vững

Năm năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW đã khẳng định sự quan tâm lãnh đạo của Đảng, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và vai trò chủ thể của mỗi gia đình trong xây dựng đời sống văn hóa, phát triển xã hội. Những kết quả đạt được là cơ sở quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng công tác gia đình, đồng thời cũng cho thấy yêu cầu phải chuyển mạnh từ tuyên truyền, vận động sang hỗ trợ thực chất, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa chủ động và từ quản lý hành chính sang kiến tạo môi trường phát triển.

Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh không chỉ là trách nhiệm của riêng mỗi gia đình mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Khi mỗi thành viên được tôn trọng, bảo vệ, chăm sóc và có điều kiện phát triển; khi những giá trị yêu thương, trách nhiệm, bình đẳng và sẻ chia được nuôi dưỡng trong đời sống thường ngày, gia đình sẽ thực sự trở thành điểm tựa vững chắc của mỗi con người.

Tiếp tục thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 06-CT/TW vì vậy không chỉ nhằm nâng cao chất lượng đời sống gia đình mà còn góp phần xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới, tạo nền tảng xã hội vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Thanh Long

Danh sách tin tức - bài viết
Lọc tin tức - bài viết
Chuyên mục:
Sự kiện:
Nội dung:

Thư viện video

Bình dân học vụ số từ nhận thức đến hành động
Đổi mới công tác Tuyên giáo, tạo đồng thuận xã hội
Nhịp cầu ngoại giao văn hóa
Bắt nhịp làn sóng đầu tư
Thời sự Phú Thọ tối 1/7/2025 | Ngày đầu mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động