Trong tiến trình phát triển đất nước, việc xác định đúng vai trò và phương thức vận hành của các thành phần kinh tế luôn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Sự ra đời của Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước vì thế không chỉ mang ý nghĩa định hướng, mà còn mở ra một bước chuyển về tư duy và hành động trong xây dựng mô hình tăng trưởng mới. Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng, giữ vai trò chủ đạo; đồng thời đặt ra mục tiêu đến năm 2030, 100% doanh nghiệp nhà nước thực hiện quản trị hiện đại trên nền tảng số. Đây là một yêu cầu mang tính chiến lược, phản ánh sự thích ứng chủ động trước những biến động nhanh chóng của bối cảnh toàn cầu.
Tái định vị vai trò kinh tế nhà nước
Sau gần bốn thập niên đổi mới, khu vực kinh tế nhà nước vẫn nắm giữ những nguồn lực quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực thiết yếu như năng lượng, hạ tầng, viễn thông và tài chính. Trong những thời điểm khó khăn, nhất khi nền kinh tế chịu tác động của các cú sốc bên ngoài, khu vực này đã đóng vai trò then chốt trong việc giữ ổn định vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh hạ tầng và an sinh xã hội.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy hiệu quả hoạt động của kinh tế nhà nước chưa tương xứng với quy mô nguồn lực đang nắm giữ; cơ chế quản trị còn chậm đổi mới; chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo chưa đồng đều. Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời trong bối cảnh đó nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết phải tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước trong một giai đoạn phát triển mới.
Điểm mới nổi bật của Nghị quyết là sự chuyển dịch tư duy từ nhấn mạnh sở hữu sang nhấn mạnh quản trị, từ vai trò “nắm giữ” sang vai trò “dẫn dắt”. Mục tiêu quản trị hiện đại 100% trên nền tảng số vào năm 2030 chính là bước đi mang tính đột phá, đặt nền móng cho một khu vực kinh tế nhà nước vận hành theo chuẩn mực minh bạch, hiệu quả và hội nhập quốc tế.
Tập trung vào các lĩnh vực then chốt
Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 79-NQ/TW không phải là mở rộng phạm vi hoạt động của kinh tế nhà nước, mà là tập trung nguồn lực vào những ngành, lĩnh vực có tính nền tảng, lan tỏa và mở đường cho các thành phần kinh tế khác phát triển.
Trước hết, hạ tầng năng lượng và chuyển dịch năng lượng xanh cần tiếp tục là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu. Trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm đủ năng lượng, mà còn là năng lượng sạch, ổn định và có chi phí hợp lý. Những lĩnh vực như lưới điện thông minh, điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng hay hydrogen xanh đòi hỏi vốn đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn dài. Đây là những lĩnh vực mà khu vực kinh tế nhà nước cần đi trước, tạo nền tảng cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Hiện nay, các tập đoàn như Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đang giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trong giai đoạn tới, vai trò này cần được nâng lên một tầm cao mới, gắn với yêu cầu chuyển dịch năng lượng và phát triển xanh.
Thứ hai, hạ tầng số và dữ liệu quốc gia nổi lên như một lĩnh vực then chốt mang tính chiến lược dài hạn. Các doanh nghiệp nhà nước như Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội và Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam hiện đang nắm giữ phần lớn hạ tầng mạng lõi quốc gia. Khi kinh tế nhà nước đi đầu trong xây dựng hạ tầng số dùng chung, tiêu chuẩn mở và an toàn, sẽ tạo điều kiện để khu vực tư nhân tiếp cận công nghệ, phát triển thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh mới.
Thứ ba, kết cấu hạ tầng giao thông và logistics chiến lược cần được xem là động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc đầu tư vào các cảng trung chuyển, sân bay quốc tế và hệ thống logistics số sẽ giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp, mở rộng thị trường và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh đó, một số lĩnh vực công nghệ nền tảng và công nghiệp chiến lược cũng cần có sự tiên phong của kinh tế nhà nước. Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều hệ sinh thái công nghệ chỉ có thể hình thành khi Nhà nước đóng vai trò mở đường trong giai đoạn đầu.
Giải pháp để Nghị quyết trở thành động lực cải cách
Để Nghị quyết 79-NQ/TW thực sự trở thành “kim chỉ nam” cho cải cách kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới, việc triển khai cần được tiến hành đồng bộ, có lộ trình rõ ràng và trách nhiệm cụ thể.
Trước hết, cần nhanh chóng thể chế hóa Nghị quyết thành các chương trình hành động với mục tiêu đo lường được, tránh tình trạng chủ trương đúng nhưng triển khai chậm. Các mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 cần được cụ thể hóa thành chỉ tiêu trung gian theo từng giai đoạn.
Tiếp đó, cần tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, đặc biệt là phân định rành mạch giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu vốn. Việc giảm can thiệp hành chính vào hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ giúp doanh nghiệp nhà nước vận hành theo nguyên tắc thị trường và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Một yêu cầu quan trọng khác là thiết kế lại cơ chế giao nhiệm vụ cho doanh nghiệp nhà nước. Nhiệm vụ công ích cần được đặt hàng với cơ chế bù đắp minh bạch; trong khi hoạt động kinh doanh phải tuân thủ đầy đủ kỷ luật thị trường và cạnh tranh bình đẳng.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh số hóa quản trị, hướng tới mục tiêu 100% doanh nghiệp nhà nước vận hành trên nền tảng số vào năm 2030. Việc minh bạch hóa thông tin, chuẩn hóa báo cáo tài chính và áp dụng các chuẩn mực quốc tế sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước tiếp cận thị trường vốn toàn cầu.
Cuối cùng, cần thiết lập cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình đủ mạnh nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo.
Nghị quyết 79-NQ/TW là bước phát triển mới trong tư duy về vai trò của kinh tế nhà nước. Khi được triển khai hiệu quả, Nghị quyết sẽ không chỉ củng cố vị trí chủ đạo của khu vực này, mà còn tạo lực đẩy cho toàn bộ nền kinh tế phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập.
Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, một khu vực kinh tế nhà nước được quản trị hiện đại, vận hành theo nguyên tắc thị trường và tập trung vào các lĩnh vực nền tảng sẽ trở thành điểm tựa vững chắc cho tăng trưởng, đồng thời là lực lượng dẫn dắt, mở đường cho các thành phần kinh tế khác cùng phát triển. Khi đó, Nghị quyết 79-NQ/TW sẽ thực sự phát huy vai trò “kim chỉ nam” cho cải cách kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới.
Giang Nam
