Hiện nay, không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội hiện đại. Từ học tập, làm việc, giao dịch tài chính, mua sắm, giải trí cho tới quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công, hầu hết các hoạt động đều đang được số hóa với tốc độ nhanh chưa từng có. Việt Nam hiện có hàng chục triệu người dùng Internet, mạng xã hội và các nền tảng số, hình thành nên một xã hội số ngày càng rõ nét.

Song song với những cơ hội lớn mà công nghệ mang lại là hàng loạt nguy cơ mới về an ninh mạng, lộ lọt dữ liệu cá nhân, lừa đảo trực tuyến, giả mạo thông tin, bạo lực mạng và xâm phạm quyền riêng tư. Đặc biệt, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, Deepfake và các công nghệ số phát triển nhanh chóng, việc bảo vệ con người trên không gian mạng trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mọi quốc gia.

Luật An ninh mạng năm 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh và nhân văn. Một trong những điểm nổi bật của luật lần này là việc đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình xây dựng chính sách, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao “sức đề kháng số”, tôn trọng quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thời đại số.

Không gian mạng và yêu cầu cấp thiết về bảo vệ con người

Nếu như trước đây, an ninh mạng thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ kỹ thuật hay bảo vệ hệ thống thông tin, thì hiện nay khái niệm này đã mở rộng hơn rất nhiều. An ninh mạng không chỉ là bảo vệ máy chủ, dữ liệu hay hạ tầng công nghệ, mà còn là bảo vệ con người trước các nguy cơ hiện hữu trên môi trường số.

Thực tế thời gian qua cho thấy tình trạng lừa đảo trực tuyến, đánh cắp thông tin cá nhân, phát tán tin giả hay xâm phạm danh dự, nhân phẩm trên mạng xã hội đang diễn ra ngày càng phức tạp. Không ít người trở thành nạn nhân của các cuộc gọi giả mạo cơ quan chức năng, bị đánh cắp tài khoản ngân hàng hoặc bị sử dụng trái phép hình ảnh cá nhân trên môi trường mạng.

Đáng lo ngại hơn, trẻ em và nhóm yếu thế đang trở thành đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong không gian số. Những nội dung độc hại, bạo lực, phản cảm, thông tin sai lệch hay các hành vi bắt nạt trực tuyến có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, nhân cách và sự phát triển toàn diện của trẻ em.

Chính vì vậy, Luật An ninh mạng năm 2025 không chỉ hướng đến mục tiêu bảo vệ an ninh quốc gia, mà còn thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Nhà nước Việt Nam trong việc bảo đảm và bảo vệ quyền con người, quyền công dân trên môi trường số.

Tôn trọng quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Luật An ninh mạng năm 2025 là tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư của công dân.

Trong thời đại số, dữ liệu cá nhân đang trở thành loại “tài sản đặc biệt”. Chỉ từ số điện thoại, địa chỉ email, tài khoản mạng xã hội hay thông tin giao dịch trực tuyến, các đối tượng xấu có thể thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc xâm phạm đời sống riêng tư của người dân.

Thực tế cho thấy tình trạng mua bán dữ liệu cá nhân đang diễn ra khá phổ biến trên không gian mạng. Nhiều người liên tục nhận được các cuộc gọi quảng cáo, tin nhắn rác, thậm chí bị giả mạo danh tính để vay tiền hoặc thực hiện các hành vi phạm pháp.

Trước thực trạng đó, Luật An ninh mạng năm 2025 đã quy định nghiêm cấm các hành vi thu thập, mua bán, trao đổi và sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân dưới mọi hình thức. Đây được xem là bước tiến rất quan trọng trong quá trình hình thành văn hóa tôn trọng quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam.

Không chỉ dừng ở việc cấm hành vi vi phạm, luật còn yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số, nền tảng mạng xã hội và các tổ chức khai thác dữ liệu phải nâng cao trách nhiệm trong việc bảo vệ thông tin người dùng.

Điều này phản ánh tư duy quản lý mới: dữ liệu cá nhân không thể bị xem như “hàng hóa tự do”, mà phải được quản lý chặt chẽ, minh bạch và đặt dưới sự bảo vệ của pháp luật. Đây cũng là xu hướng chung của thế giới khi ngày càng nhiều quốc gia ban hành các đạo luật nghiêm ngặt về bảo vệ dữ liệu cá nhân nhằm bảo vệ quyền con người trong môi trường số.

Tăng cường bảo vệ người dân trước các nguy cơ trên mạng

Một điểm rất đáng chú ý của luật là tăng cường cơ chế bảo vệ người sử dụng không gian mạng trước các hành vi lừa đảo, giả mạo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm và xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong những năm gần đây, tội phạm công nghệ cao phát triển với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại hoặc máy tính, kẻ xấu có thể tạo lập website giả mạo, chiếm quyền điều khiển tài khoản, phát tán mã độc hoặc dựng lên những kịch bản lừa đảo rất khó nhận biết.

Đặc biệt, sự xuất hiện của công nghệ AI và Deepfake khiến nguy cơ giả mạo hình ảnh, giọng nói trở nên đáng lo ngại hơn bao giờ hết. Nhiều người dân đã bị lừa chuyển tiền chỉ vì tin rằng mình đang nói chuyện với người thân hoặc cơ quan chức năng thông qua video giả mạo.

Trong bối cảnh đó, Luật An ninh mạng năm 2025 đã bổ sung nhiều quy định nhằm xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng công nghệ số để xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Điều quan trọng hơn là luật không chỉ hướng tới xử lý hậu quả, mà còn chú trọng nâng cao khả năng phòng ngừa và cảnh báo sớm. Đây chính là tinh thần “nâng cao sức đề kháng số” cho toàn xã hội.

“Sức đề kháng số” có thể hiểu là khả năng nhận diện, phòng tránh và tự bảo vệ trước các nguy cơ trên không gian mạng. Trong thời đại công nghệ số, đây là kỹ năng rất cần thiết đối với mỗi người dân.

Một xã hội có “sức đề kháng số” tốt sẽ giảm thiểu nguy cơ bị thao túng thông tin, lừa đảo trực tuyến hay xâm phạm dữ liệu cá nhân. Ngược lại, nếu người dùng thiếu hiểu biết và kỹ năng số, thì dù công nghệ có hiện đại đến đâu vẫn khó bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Lấy trẻ em làm trung tâm trong bảo vệ không gian mạng

Một trong những nội dung mang đậm tính nhân văn của Luật An ninh mạng năm 2025 là các quy định liên quan đến bảo vệ trẻ em và nhóm yếu thế trên môi trường mạng.

Theo đó, luật yêu cầu các nền tảng số và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng phải thực hiện các biện pháp bảo vệ phù hợp ngay từ khâu thiết kế và vận hành hệ thống. Đây là cách tiếp cận hiện đại, đặt yêu cầu an toàn lên ngay từ đầu thay vì chỉ xử lý khi sự cố xảy ra.

Các nền tảng số phải chủ động rà quét, phát hiện và ngăn chặn nội dung độc hại, thông tin gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn diện của trẻ em và người dùng dễ bị tổn thương.

Điều này cho thấy tư duy lập pháp của Việt Nam đang chuyển mạnh sang hướng lấy con người làm trung tâm, đặc biệt là bảo vệ trẻ em - thế hệ tương lai của đất nước.

Trong thực tế, trẻ em hiện nay tiếp cận Internet từ rất sớm. Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội học tập và phát triển, nhưng cũng tiềm ẩn vô số nguy cơ như bạo lực mạng, xâm hại trực tuyến, nội dung độc hại hay nghiện Internet.

Do đó, việc xây dựng môi trường số an toàn cho trẻ em không chỉ là trách nhiệm của gia đình hay nhà trường, mà cần có sự tham gia của cả Nhà nước, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội.

Ngay sau khi Luật An ninh mạng năm 2025 được Quốc hội thông qua, ngày 23/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg. Đây là quyết định có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh cho trẻ em; đồng thời nâng cao kỹ năng số, kỹ năng tự bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tiếp cận Internet một cách an toàn, có trách nhiệm.

Có thể nói, đây là minh chứng sinh động cho quan điểm nhất quán của Việt Nam: phát triển công nghệ phải gắn với bảo vệ con người, đặc biệt là bảo vệ trẻ em.

Không hạn chế quyền tự do ngôn luận hợp pháp

Một nội dung được dư luận quan tâm là Luật An ninh mạng năm 2025 có hạn chế quyền tự do ngôn luận hay không.

Trên thực tế, luật khẳng định rõ không hạn chế quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin hợp pháp của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm.

Pháp luật chỉ xử lý các hành vi lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai sự thật, lừa đảo, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc gây phương hại tới an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Đây là nguyên tắc phổ quát được thừa nhận rộng rãi trong luật pháp quốc tế về quyền con người. Theo đó, việc thực hiện quyền tự do cá nhân phải gắn với trách nhiệm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cộng đồng, xã hội.

Không gian mạng là môi trường mở, nhưng không thể là nơi vô pháp luật. Quyền tự do ngôn luận không đồng nghĩa với quyền bịa đặt, vu khống, xúc phạm người khác hay phát tán thông tin gây hoang mang dư luận.

Do vậy, việc xây dựng môi trường mạng an toàn và văn minh cần đi đôi với nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi người dùng.

Chủ động hội nhập và hợp tác quốc tế về an ninh mạng

Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng mang tính xuyên quốc gia, không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết hiệu quả các thách thức an ninh mạng nếu thiếu hợp tác quốc tế. Việc Việt Nam ban hành Luật An ninh mạng năm 2025 và tích cực tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế thể hiện rõ vai trò là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Đáng chú ý, việc sớm phê chuẩn Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, đồng thời nội luật hóa nhiều nội dung tương thích trong Luật An ninh mạng năm 2025 cho thấy sự chủ động, tích cực của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế và tham gia xây dựng các nguyên tắc quản trị không gian mạng toàn cầu.

Thông qua luật, Việt Nam tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế trong điều tra, xử lý tội phạm mạng xuyên biên giới; chia sẻ thông tin và cảnh báo sớm nguy cơ an ninh mạng; hợp tác đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ; phối hợp bảo vệ dữ liệu và quyền lợi hợp pháp của công dân trên không gian số.

Qua đó, Việt Nam phát đi thông điệp rõ ràng rằng: bảo đảm an ninh mạng không nhằm hạn chế quyền con người, mà nhằm tạo lập môi trường số an toàn, ổn định và tin cậy để mọi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền và lợi ích hợp pháp trong kỷ nguyên số.

Nâng cao “sức đề kháng số” cho toàn xã hội

Để Luật An ninh mạng năm 2025 thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ nằm ở các quy định pháp luật mà còn ở nhận thức và hành động của toàn xã hội. Thời gian tới, các cơ quan chức năng cần khẩn trương hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành luật, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi trước thời điểm luật có hiệu lực.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về an ninh mạng, đặc biệt là các nội dung liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ trẻ em và kỹ năng phòng chống lừa đảo trực tuyến.

Một nhiệm vụ rất quan trọng là nâng cao “sức đề kháng số” cho người dân, nhất là học sinh, sinh viên, người cao tuổi, đồng bào vùng sâu, vùng xa và các nhóm dễ bị tổn thương trên không gian mạng. Muốn làm được điều đó, cần tăng cường giáo dục kỹ năng số trong trường học; phổ cập kiến thức nhận diện tin giả, lừa đảo công nghệ cao; hướng dẫn người dân cách bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân và giao dịch trực tuyến an toàn.

Đây không chỉ là yêu cầu về an ninh, mà còn là điều kiện quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ công nghệ trong thời đại số.

Có thể khẳng định, Luật An ninh mạng năm 2025 là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế về chuyển đổi số và bảo vệ con người trên môi trường mạng. Điểm nổi bật của luật không chỉ nằm ở các quy định quản lý kỹ thuật, mà còn ở tư duy nhân văn, lấy con người làm trung tâm, lấy an ninh làm nền tảng và lấy phát triển bền vững làm mục tiêu.

Thông qua việc tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng quyền riêng tư, bảo vệ trẻ em, nâng cao “sức đề kháng số” và thúc đẩy hợp tác quốc tế, Việt Nam đang từng bước xây dựng không gian mạng an toàn, tin cậy và lành mạnh hơn cho mọi người dân.

Trong kỷ nguyên số, bảo vệ an ninh mạng cũng chính là bảo vệ quyền con người, bảo vệ niềm tin xã hội và bảo vệ tương lai phát triển bền vững của đất nước.

Thanh Long