Chiều 10/6, sau hai ngày làm việc khẩn trương, sôi nổi và hiệu quả, Diễn đàn Tương lai ASEAN (ASEAN Future Forum - AFF) 2026 với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm” đã chính thức bế mạc, khép lại một sự kiện đối thoại chiến lược có quy mô và tầm ảnh hưởng lớn nhất từ trước đến nay.
Đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao phát biểu bế mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Ảnh: TTXVN
Với hơn 1.200 đại biểu trong và ngoài nước tham dự, AFF 2026 đã ghi nhận quy mô kỷ lục kể từ khi được khởi xướng. Diễn đàn quy tụ đông đảo lãnh đạo cấp cao, các chính khách, học giả, chuyên gia hàng đầu, đại diện tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp, giới trẻ và nhiều thành phần xã hội khác. Không chỉ là nơi trao đổi quan điểm, AFF 2026 còn trở thành không gian để cùng nhau tìm kiếm lời giải cho những thách thức chung của khu vực và thế giới trong bối cảnh đầy biến động hiện nay.
Diễn đàn của những vấn đề lớn và những tầm nhìn dài hạn
Điểm nổi bật của AFF 2026 là những vấn đề được đưa vào chương trình nghị sự đều mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mỗi quốc gia thành viên ASEAN cũng như các đối tác của khu vực.
Thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc chưa từng có trong nhiều thập niên. Nhiều chuyên gia tại diễn đàn nhận định, nhân loại đang chứng kiến ba cuộc khủng hoảng đan xen gồm khủng hoảng về trật tự quốc tế, khủng hoảng về mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Trong khi đó, cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng lan rộng sang những lĩnh vực mang tính nền tảng như công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuỗi cung ứng và các nguồn lực chiến lược.
Trong bối cảnh đó, AFF 2026 đã mang lại nhiều giá trị thiết thực. Trước hết, diễn đàn đóng vai trò là một kênh nhận diện sớm các xu hướng dài hạn và những vấn đề mới nổi có khả năng tác động trực tiếp tới ASEAN. Điều này giúp khu vực chuẩn bị chủ động hơn trước các biến động thay vì chỉ phản ứng khi thách thức đã xuất hiện.
Thứ hai, diễn đàn tạo ra môi trường kết nối hiệu quả giữa các nhà hoạch định chính sách, giới học giả, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp. Sự giao thoa của nhiều góc nhìn liên ngành giúp quá trình hoạch định chính sách trở nên toàn diện hơn, phản ánh sát thực tiễn hơn và có tính khả thi cao hơn.
Thứ ba, AFF không dừng lại ở những trao đổi mang tính học thuật mà còn gợi mở nhiều sáng kiến, giải pháp cụ thể có khả năng ứng dụng cao. Đáng chú ý, các khuyến nghị từ diễn đàn sẽ được chuyển tới các kênh chính thức của ASEAN thông qua Hội đồng Điều phối ASEAN và trình lên cấp cao xem xét. Điều đó cho thấy một cơ chế kết nối rõ ràng giữa đối thoại và hành động, giữa ý tưởng và chính sách.
Từ duy trì hòa bình đến kiến tạo tương lai
Nếu như trước đây các cuộc thảo luận của ASEAN thường tập trung vào những vấn đề truyền thống như bảo đảm hòa bình, duy trì đoàn kết nội khối hay xử lý các bất đồng, xung đột thì AFF 2026 đã mở rộng đáng kể phạm vi nghị sự.
Các chủ đề như quản trị trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu, phát triển xanh, đô thị thông minh, an ninh dữ liệu hay chuyển đổi kinh tế đã trở thành những nội dung thảo luận trọng tâm.
Sự thay đổi này phản ánh nhận thức ngày càng rõ ràng rằng các thách thức của thế kỷ XXI không tồn tại riêng lẻ mà có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Một cuộc khủng hoảng về năng lượng có thể tác động đến tăng trưởng kinh tế; biến đổi khí hậu ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh lương thực; chuyển đổi số tạo ra cơ hội phát triển nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức mới về an ninh mạng và quản trị dữ liệu. Bởi vậy, ASEAN không thể chỉ nhìn vào hiện tại mà cần chuẩn bị cho tương lai với tầm nhìn dài hạn hơn, toàn diện hơn. AFF 2026 đã được đánh giá là diễn đàn không chỉ bàn về những vấn đề của hôm nay mà còn hướng tới việc định hình tương lai của khu vực trong nhiều thập niên tới.
Động lực tăng trưởng mới trong thời đại số
Một trong những thông điệp xuyên suốt của AFF 2026 là sự thay đổi căn bản trong các động lực phát triển. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh của các quốc gia chủ yếu dựa trên quy mô dân số, nguồn tài nguyên thiên nhiên hay lượng vốn đầu tư thì trong bối cảnh mới, những yếu tố đó không còn mang tính quyết định.
Theo các chuyên gia tham dự diễn đàn, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng đổi mới sáng tạo, tốc độ thích ứng và mức độ sẵn sàng trước các xu thế như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, kinh tế số và chuyển đổi xanh.
Đây cũng là những lĩnh vực ASEAN đang có nhiều tiềm năng để bứt phá. Với dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng công nghệ cao và nền kinh tế số phát triển nhanh, khu vực Đông Nam Á được đánh giá là một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới trong những thập niên tới.
Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, ASEAN cần tăng cường hợp tác nội khối, thu hẹp khoảng cách phát triển và xây dựng những khuôn khổ quản trị phù hợp với thời đại số.
Tăng cường sức chống chịu của ASEAN
Song hành với câu chuyện về tăng trưởng là vấn đề sức chống chịu của khu vực. Những năm gần đây, thế giới liên tục chứng kiến các cú sốc lớn từ đại dịch, xung đột địa chính trị, bảo hộ thương mại đến đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, AFF 2026 nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một ASEAN tự cường hơn, có khả năng thích ứng tốt hơn trước các biến động bên ngoài.
Các diễn giả đều cho rằng ASEAN cần tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng cường liên kết kinh tế nội khối, nâng cao năng lực ứng phó khủng hoảng và xây dựng các cơ chế phối hợp hiệu quả hơn giữa các quốc gia thành viên.
Điều quan trọng là các chiến lược này phải được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, hướng tới việc tạo dựng một môi trường chiến lược ổn định cho sự phát triển bền vững của toàn khu vực.
Người dân là trung tâm của mọi chính sách
Đúng với chủ đề của diễn đàn, yếu tố “lấy người dân làm trung tâm” đã được nhấn mạnh xuyên suốt trong các phiên thảo luận.
Các đại biểu đều thống nhất rằng mọi chiến lược phát triển, mọi sáng kiến hợp tác và mọi chính sách khu vực cuối cùng đều phải hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Không chỉ dừng lại ở tăng trưởng kinh tế, ASEAN cần hướng tới phát triển bao trùm, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận các thành quả của đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh. Đây cũng là tinh thần được thể hiện rõ qua những điểm mới của AFF 2026.
Những điểm nhấn mới của AFF 2026
Diễn đàn lần thứ ba được xây dựng nhằm thúc đẩy các trao đổi về những vấn đề mới nổi và dài hạn, đồng thời có sự đồng bộ với chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN 2026 do Philippines đảm nhiệm. Đặc biệt, AFF 2026 ghi dấu ấn với nhiều sáng kiến mới. Lần đầu tiên, Diễn đàn các nhà lãnh đạo thành phố ASEAN được tổ chức. Đây là một bước đi quan trọng bởi các đô thị ngày càng đóng vai trò trung tâm trong phát triển kinh tế, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Bên cạnh đó, lần đầu tiên diễn ra tọa đàm giữa đại diện các chính đảng trong khu vực ASEAN, cùng các phiên trao đổi dành riêng cho thanh niên và đại diện tiểu vùng Mekong. Những hoạt động này không chỉ làm phong phú thêm nội dung của diễn đàn mà còn góp phần tăng cường giao lưu nhân dân, xây dựng sự gắn kết giữa các cộng đồng và nuôi dưỡng bản sắc ASEAN.
Tiếng nói từ các thành phố ASEAN
Một trong những sự kiện nổi bật nhất là Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN với sự tham gia của hơn 250 đại biểu đến từ 25 địa phương trong khu vực.
Các đại biểu đánh giá cao sáng kiến của Hà Nội trong việc tổ chức hội nghị, coi đây là diễn đàn thiết thực để các đô thị ASEAN tăng cường đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm các giải pháp chung trước những cơ hội và thách thức mới.
Tại hội nghị, các đại biểu thống nhất nhận định rằng các thành phố đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Tuy nhiên, các đô thị ASEAN cũng đang đối mặt với nhiều thách thức chung như biến đổi khí hậu, khoảng cách phát triển, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao cho chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, cũng như các vấn đề mới nổi liên quan đến trí tuệ nhân tạo và an ninh dữ liệu.
Từ các phiên thảo luận chuyên sâu, hội nghị đã thống nhất hai định hướng trọng tâm.
Thứ nhất, công nghệ và hạ tầng số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với năng lực quản trị hiện đại và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân. AI, dữ liệu và sự tham gia của khu vực tư nhân được xem là những động lực quan trọng cho đổi mới sáng tạo.
Thứ hai, các thành phố cần ưu tiên phát triển hạ tầng xanh, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển bền vững, trong đó người dân luôn phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược.
Tăng cường đối thoại giữa các chính đảng
Một điểm nhấn đáng chú ý khác là Tọa đàm giữa các chính đảng Đông Nam Á với sự tham gia của 11 chính đảng đến từ 11 quốc gia trong khu vực.
Các phiên trao đổi diễn ra trong bầu không khí cởi mở, thẳng thắn và mang tính xây dựng cao.
Tọa đàm đã tạo ra một nền tảng mới để các chính đảng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, trao đổi quan điểm và đóng góp cho quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Đặc biệt, các đại biểu đều nhất trí đề xuất duy trì hoạt động này như một cơ chế thường niên nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, củng cố niềm tin và nâng cao sức chống chịu của ASEAN trước những biến động trong tương lai.
Việt Nam và vai trò kiến tạo chương trình nghị sự ASEAN
Sau ba năm liên tiếp tổ chức AFF, Việt Nam đang ngày càng khẳng định dấu ấn nổi bật trong tiến trình hợp tác khu vực.
Nếu trước đây Việt Nam chủ yếu tham gia các cơ chế hợp tác đã được hình thành, thì nay Việt Nam đã chủ động hơn trong việc đề xuất sáng kiến, tạo lập các không gian đối thoại mới và thúc đẩy những chủ đề có ý nghĩa chiến lược dài hạn.
Không chỉ là nước khởi xướng và duy trì diễn đàn, Việt Nam còn thể hiện vai trò tích cực trong việc định hình các nội dung thảo luận, thúc đẩy những vấn đề mới nổi và kết nối các bên liên quan. Thông qua AFF, Việt Nam đang khẳng định vị thế là một quốc gia chủ động tham gia xây dựng chương trình nghị sự phát triển của ASEAN, đồng thời đóng góp vào việc tìm kiếm các giải pháp cho những thách thức chung của khu vực và thế giới.
Đóng góp của Việt Nam không chỉ thể hiện qua các sáng kiến cụ thể mà còn ở khả năng tạo dựng môi trường đối thoại cởi mở, nơi các quốc gia, tổ chức và cộng đồng có thể cùng trao đổi quan điểm, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm những hướng tiếp cận mới.
Cùng nhau định hình tương lai ASEAN
Những chia sẻ từ các nhà lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp và thanh niên đều cho thấy sự quan tâm chung đối với hòa bình, ổn định, thượng tôn pháp luật quốc tế, phát triển bền vững và thịnh vượng bao trùm.
Các đại biểu cùng khẳng định cam kết hướng tới tương lai của ASEAN dựa trên những giá trị cốt lõi đã làm nên thành công của Hiệp hội trong gần sáu thập niên qua.
Sau ba năm tổ chức liên tiếp, Diễn đàn Tương lai ASEAN đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một hội nghị thường niên để trở thành một nền tảng đối thoại chiến lược ngày càng quan trọng, góp phần thúc đẩy các nỗ lực chung nhằm xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh và củng cố quan hệ của ASEAN với các đối tác quốc tế.
Trong một thế giới đầy biến động, nơi những thách thức mới liên tục xuất hiện, AFF 2026 đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng ASEAN không chỉ ứng phó với tương lai mà đang chủ động định hình tương lai ấy. Và trên hành trình đó, hòa bình, thịnh vượng và người dân sẽ luôn là những giá trị trung tâm, là đích đến chung của toàn bộ cộng đồng ASEAN.
Thanh Long
