Cùng với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, vấn đề quản lý phát triển xã hội ngày càng trở thành trụ cột chiến lược của tiến trình phát triển đất nước. Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ: “Quản lý phát triển xã hội bền vững; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, chăm lo đời sống nhân dân” không chỉ là mục tiêu mà còn là phương thức phát triển. Trong đó, việc xác lập các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, hoàn thiện thể chế, chính sách và triển khai đồng bộ các chương trình trọng điểm sẽ quyết định trực tiếp chất lượng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn 2026–2030 và những năm tiếp theo.
Các mục tiêu, chỉ tiêu chủ yếu về phát triển xã hội giai đoạn 2026–2030
Đại hội XIV của Đảng đã xác định hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu phát triển xã hội mang tính toàn diện, vừa phản ánh trình độ phát triển, vừa thể hiện định hướng lấy con người làm trung tâm.
Theo đó, chỉ số phát triển con người (HDI) phấn đấu đạt khoảng 0,8 – một bước tiến quan trọng đưa Việt Nam tiệm cận nhóm quốc gia có mức phát triển con người cao. Đây không chỉ là con số kỹ thuật mà còn là biểu hiện tổng hợp của chất lượng giáo dục, y tế và thu nhập của người dân.
Tuổi thọ trung bình của người dân dự kiến đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm. Chỉ tiêu này phản ánh rõ định hướng chuyển từ “kéo dài tuổi thọ” sang “nâng cao chất lượng sống”, nhấn mạnh yếu tố sống khỏe, sống có chất lượng.
Cơ cấu lao động cũng tiếp tục được chuyển dịch theo hướng hiện đại. Tỷ lệ lao động nông nghiệp trong tổng lao động xã hội giảm xuống dưới 20%, cho thấy quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển dịch cơ cấu kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ. Đồng thời, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 35–40%, phản ánh yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Đặc biệt, mục tiêu phấn đấu đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới thể hiện rõ sự thay đổi trong tư duy phát triển – từ “tăng trưởng kinh tế đơn thuần” sang “phát triển toàn diện, bao trùm và vì hạnh phúc con người”.
Những mục tiêu này không chỉ mang tính định lượng mà còn hàm chứa những yêu cầu sâu sắc về đổi mới mô hình phát triển, nâng cao chất lượng quản trị xã hội và bảo đảm công bằng trong tiếp cận các dịch vụ cơ bản.
Ảnh minh họa: vtv.vn
Hoàn thiện mô hình, cơ chế, chính sách quản lý phát triển xã hội hiện đại, bao trùm
Một trong những yêu cầu trọng tâm được Đại hội XIV đặt ra là hoàn thiện mô hình, cơ chế, chính sách quản lý phát triển xã hội theo hướng hiện đại, toàn diện, bao trùm và bền vững.
“Hiện đại” trước hết thể hiện ở tư duy quản trị tiên tiến, chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, lấy người dân làm trung tâm và lấy kết quả làm thước đo. Điều này đòi hỏi phải ứng dụng mạnh mẽ khoa học – công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý xã hội.
Quản lý xã hội hiện đại không chỉ là ban hành chính sách mà còn là thiết kế hệ thống vận hành hiệu quả, minh bạch và có khả năng thích ứng nhanh với các biến động. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, lao động, y tế, an sinh xã hội… sẽ tạo nền tảng cho quản trị dựa trên dữ liệu, giúp nâng cao chất lượng dự báo và ra quyết định.
Tính “toàn diện” và “bao trùm” đòi hỏi các chính sách xã hội phải hướng đến mọi nhóm dân cư, không để ai bị bỏ lại phía sau. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chênh lệch phát triển giữa các vùng, nhóm dân cư vẫn còn tồn tại.
Trong khi đó, “bền vững” không chỉ là duy trì ổn định xã hội mà còn là khả năng thích ứng với các thách thức dài hạn như già hóa dân số, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và chuyển đổi kinh tế.
Do đó, hoàn thiện mô hình quản lý phát triển xã hội cần được thực hiện theo hướng tích hợp, liên ngành, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và sự tham gia của toàn xã hội.
Đẩy mạnh thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển
Một trong những trụ cột quan trọng của phát triển xã hội là nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và phát triển dân số. Đại hội XIV xác định rõ việc đẩy mạnh thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035.
Điểm nổi bật trong chương trình này là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, từ chăm sóc khi ốm đau sang quản lý sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Đây là bước tiến quan trọng, phù hợp với xu thế y học hiện đại và yêu cầu nâng cao chất lượng sống của người dân. Chương trình hướng đến nâng cao đồng bộ sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc và tuổi thọ của người dân thông qua các can thiệp tích hợp, bao gồm dự phòng, khám chữa bệnh, quản lý sức khỏe, trợ giúp xã hội và hỗ trợ cộng đồng.
Đặc biệt, việc chú trọng nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với xu hướng già hóa dân số và dân số già là yêu cầu cấp thiết. Điều này không chỉ liên quan đến y tế mà còn gắn với giáo dục, lao động, an sinh xã hội và phát triển kinh tế.
Việc triển khai hiệu quả chương trình này sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giảm gánh nặng bệnh tật, tăng năng suất lao động và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.
Hoàn thiện hệ thống bảo hiểm xã hội theo hướng hiện đại, đa tầng
Bảo hiểm xã hội là trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Trong giai đoạn tới, việc hoàn thiện hệ thống bảo hiểm xã hội Việt Nam theo hướng hiện đại, hội nhập và bao phủ toàn bộ lực lượng lao động được xác định là nhiệm vụ trọng tâm.
Mô hình bảo hiểm xã hội đa tầng được định hình rõ ràng, bao gồm: trợ cấp hưu trí xã hội, bảo hiểm xã hội cơ bản (bắt buộc và tự nguyện) và bảo hiểm hưu trí bổ sung. Cách tiếp cận này giúp mở rộng diện bao phủ, bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là lao động khu vực phi chính thức, đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng.
Cùng với đó, chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội là yêu cầu cấp thiết. Việc kết nối dữ liệu giữa các lĩnh vực dân cư, y tế, lao động sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục hành chính và tăng tính minh bạch.
Đẩy mạnh chi trả không dùng tiền mặt, nâng cao chất lượng dịch vụ, phấn đấu đạt mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp trên 95% là những mục tiêu cụ thể thể hiện rõ định hướng lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Hoàn thiện hệ thống bảo hiểm xã hội không chỉ góp phần bảo đảm an sinh mà còn tạo ra “lưới an toàn” cho thị trường lao động, thúc đẩy ổn định xã hội và phát triển kinh tế.
Hoàn thiện hệ thống trợ giúp xã hội và chính sách đối với các đối tượng yếu thế
Bên cạnh bảo hiểm xã hội, hệ thống trợ giúp xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các nhóm yếu thế, bảo đảm công bằng và ổn định xã hội.
Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống này theo hướng mở rộng đối tượng, nâng cao mức hỗ trợ và tăng cường hiệu quả thực thi.
Trước hết, cần nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội theo hướng bảo đảm mức sống tối thiểu, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội của từng giai đoạn. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm quyền sống tối thiểu của người dân.
Đồng thời, cần mở rộng đối tượng thụ hưởng, bao gồm người nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số, trẻ em mồ côi và các nhóm dễ bị tổn thương khác. Việc bổ sung đối tượng sẽ giúp hệ thống an sinh xã hội trở nên bao trùm hơn. Các mức trợ giúp thường xuyên và đột xuất cũng cần được điều chỉnh tăng, cùng với việc nâng cao mức hỗ trợ cho các nhu cầu thiết yếu như y tế, nhà ở và mai táng. Đặc biệt, việc số hóa cơ sở dữ liệu đối tượng chính sách, gắn với định danh điện tử, sẽ giúp quản lý thống nhất, minh bạch và chính xác hơn, hạn chế tình trạng trùng lặp, sai sót và nâng cao hiệu quả chi trả.
Việc thực hiện thành công các mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp nêu trên sẽ góp phần tạo dựng nền tảng xã hội vững chắc – nơi mỗi người dân được bảo đảm quyền lợi cơ bản, có cơ hội phát triển và được thụ hưởng thành quả của tăng trưởng.
Đây cũng chính là biểu hiện sinh động của mô hình phát triển kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, giữa hiệu quả và nhân văn, giữa hiện đại và bền vững.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, một xã hội ổn định, công bằng và bao trùm sẽ là “bệ đỡ” vững chắc để Việt Nam vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới.
Phát triển kinh tế nhanh là cần thiết, nhưng phát triển xã hội bền vững mới là điều kiện đủ để bảo đảm sự trường tồn của một quốc gia. Với định hướng đúng đắn, quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ của toàn hệ thống chính trị, tin tưởng rằng Việt Nam sẽ đạt được những bước tiến vững chắc trong quản lý phát triển xã hội, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và hạnh phúc trong những năm tới.
Giang Nam
