Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới lần thứ hai bước vào giai đoạn cuối. Ở trong nước, người dân Việt Nam đang chịu ách "một cổ hai tròng" vừa kháng Nhật vừa chống Pháp, phong trào cách mạng diễn ra mạnh mẽ, phong phú về nội dung và hình thức. Trước tình hình đó, tháng 8/1945, Hội nghị đại biểu toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) khẳng định: “Cơ hội rất tốt cho ta giành độc lập đã tới”. 23 giờ ngày 13/8/1945, Ủy ban Khởi nghĩa ra Quân lệnh số 1 hiệu triệu toàn dân tổng khởi nghĩa. Ngày 16/8/1945, Đại hội Quốc dân họp tại Tân trào thông qua thông qua “Lệnh tổng khởi nghĩa”. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi nhân dân cả nước tổng khởi nghĩa, trong đó chỉ rõ: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân cả nước đồng loạt vùng dậy, tiến hành tổng khởi nghĩa, giành chính quyền. Từ ngày 14 đến ngày 18/8, cuộc tổng khởi nghĩa nổ ra giành được thắng lợi ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, đại bộ phận miền Trung, một phần miền Nam. Ngày 19/8, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi ở Hà Nội. Chỉ trong vòng 15 ngày cuối tháng 8/1945, cuộc tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi hoàn toàn, chính quyền trong cả nước về tay nhân dân. Tại Phú Thọ, các chiến khu Cách mạng tháng Tám lần lượt được thành lập: chiến khu Vần - Hiền Lương được thành lập tháng 5/1945(kéo dài từ Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, Phú Thọ đến xã Việt Hồng, huyện Trấn Yên, Yên Bái); Chiến khu Vạn Thắng (Cẩm Khê, thành lập tháng 6/1945); Chiến khu Phục Cổ (Yên Lập, thành lập tháng 6/1945). Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ và Mặt trận Việt Minh tỉnh Phú Thọ, cùng với khí thế cách mạng trong cả nước, nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh đã tiến hành khởi nghĩa, đập tan bộ máy đô hộ của thực dân Pháp và ách thống trị của địa chủ phong kiến. Ngày 25 tháng 8 năm 1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Phú Thọ kết thúc thắng lợi trên phạm vi toàn tỉnh. Từ đây, nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ cùng đồng bào cả nước được độc lập, tự do, cùng tiến hành công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam.
Ngày 19/8/1945, quần chúng nhân dân Thủ đô đã đánh chiếm Bắc Bộ phủ, cơ quan đầu não của chính quyền tay sai Pháp ở Bắc Bộ.
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công là thắng lợi vĩ đại đầu tiên của nhân dân ta từ khi có Đảng lãnh đạo, mở ra bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Từ đây, đất nước, xã hội, dân tộc và con người Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Chính quyền về tay nhân dân, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á ra đời; chấm dứt chế độ quân chủ phong kiến ở Việt Nam; kết thúc hơn 80 năm nhân dân ta dưới ách đô hộ của thực dân, phát xít. Nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người dân một nước độc lập. Nước Việt Nam từ một nước thuộc địa nửa phong kiến trở thành một nước độc lập, tự do và dân chủ. Đảng Cộng sản Việt Nam trở thành một Đảng cầm quyền.
Từ mùa Thu lịch sử năm 1945 đến nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, dân tộc ta đã trải qua chặng đường 81 năm đầy gian khổ, hy sinh nhưng cũng vô cùng vẻ vang, đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực. Một thành tựu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, nhất là từ khi tiến hành công cuộc đổi mới năm 1986. Từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, cơ sở vật chất thấp kém, từng bước vượt qua khủng hoảng kinh tế - xã hội, Việt Nam đã vươn lên trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, có nền kinh tế năng động và hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới. Từ một nước phải nhập khẩu gạo, Việt Nam đã trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo lớn của thế giới. Từ một nền kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp, chỉ có một thành phần đã trở thành nền kinh tế tự do đứng thứ 90/178 nền kinh tế, nằm trong top 16 nền kinh tế mới nổi thành công nhất thế giới. Đặc biệt, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao. Từ một đất nước bị bao vây, cấm vận, Việt Nam đã chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, thiết lập quan hệ ngoại giao với 195 quốc gia và vùng lãnh thổ, tham gia sâu rộng vào các tổ chức và cơ chế đa phương. Đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa đã góp phần tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi, nâng cao vị thế đất nước và đóng góp tích cực vào hòa bình, hợp tác, phát triển của khu vực và thế giới. Trên lĩnh vực văn hóa, khoa học - công nghệ và giáo dục, đất nước đạt nhiều bước tiến quan trọng. Văn hóa ngày càng được xác định là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh của phát triển; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành những động lực mới thúc đẩy quá trình hiện đại hóa đất nước. Cùng với đó, quốc phòng, an ninh được củng cố vững chắc; thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân ngày càng được tăng cường, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển.
Cùng với thế và lực của đất nước, nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ luôn tự hào bước tiếp trang sử vẻ vang, hào hùng của các thế hệ cha anh, xây dựng quê hương Đất Tổ ngày càng phát triển về mọi mặt. Ngày 1/7/2025 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình được hợp nhất thành tỉnh Phú Thọ mới. Với diện tích tự nhiên 9.361,4 km², dân số khoảng 3,66 triệu người, Phú Thọ trở thành một trong những địa phương có quy mô lớn của cả nước, mở ra không gian phát triển rộng lớn, hội tụ nhiều tiềm năng về công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, du lịch, văn hóa và nguồn nhân lực. Sau một năm, thực tiễn đã cho thấy những kết quả bước đầu rất tích cực. Trong điều kiện vừa thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vừa phải bảo đảm hoạt động kinh tế - xã hội không bị gián đoạn, tỉnh đã nhanh chóng ổn định tổ chức, thống nhất quản lý, từng bước phát huy lợi thế của không gian phát triển mới. Hệ thống chính trị được kiện toàn theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; các cơ quan, đơn vị từng bước thống nhất về tổ chức và phương thức hoạt động. Kinh tế tiếp tục là điểm sáng nổi bật. Năm 2025, ngay trong năm diễn ra quá trình sắp xếp, tốc độ tăng trưởng GRDP của tỉnh đạt 10,52%, đứng đầu vùng Trung du và miền núi phía Bắc; quy mô GRDP theo giá hiện hành đạt 412,4 nghìn tỷ đồng, xếp thứ 6/34 tỉnh, thành phố; GRDP bình quân đầu người đạt 111,4 triệu đồng. Thu ngân sách nhà nước đạt 61,7 nghìn tỷ đồng, bằng 137% dự toán HĐND tỉnh giao, tăng 47% so với năm 2024. Bước sang năm 2026, động lực tăng trưởng tiếp tục được duy trì. Sáu tháng đầu năm, GRDP của tỉnh tăng 10,18%, đứng thứ 7 cả nước và đứng đầu vùng Trung du và miền núi phía Bắc; tỉnh tiếp tục nằm trong nhóm địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. Công nghiệp, thương mại, dịch vụ tiếp tục khởi sắc; nhiều dự án công nghệ cao, dự án sản xuất quy mô lớn tạo thêm động lực cho tăng trưởng và việc làm. Có thể khẳng định, sau một năm hợp nhất, Phú Thọ không chỉ “lớn hơn” về quy mô mà đang từng bước “mạnh hơn” về tiềm lực, rộng hơn về không gian phát triển và đồng bộ hơn về quản trị. Thành công bước đầu sau sáp nhập là tiền đề quan trọng để tỉnh tiếp tục khai thác hiệu quả lợi thế của ba vùng đất giàu truyền thống, bổ trợ thế mạnh cho nhau, hình thành các cực tăng trưởng mới. Đồng thời củng cố niềm tin, tạo khí thế và động lực mới để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh chung sức xây dựng Phú Thọ trở thành một cực phát triển năng động của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Trung tâm hành chính - chính trị của tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập.
Nhìn lại chặng đường 81 năm kể từ sau Cánh mạng tháng Tám năm 1945, có thể khẳng định những thành tựu mà đất nước đạt được là kết quả của sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của Nhân dân Việt Nam, đồng thời có sự đóng góp, hy sinh của biết bao thế hệ người Việt Nam và sự ủng hộ của bạn bè quốc tế. Từ một đất nước nghèo nàn, chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh, Việt Nam hôm nay đã có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao. Đây chính là nền tảng quan trọng để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân tiếp tục phát huy hào khí Cách mạng Tháng Tám, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển, phấn đấu xây dựng Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Hoàng Dũng
