Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, thương mại điện tử không còn chỉ là một phương thức kinh doanh mới mà đã trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế số. Tại Việt Nam, sự phát triển nhanh chóng của các sàn giao dịch trực tuyến, thanh toán điện tử, logistics số, kinh doanh xuyên biên giới và tiêu dùng trên môi trường mạng đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp với thực tiễn mới.
Việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 tại Kỳ họp thứ 10 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế số của Việt Nam. Để bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ, thống nhất và hiệu quả, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 776/QĐ-TTg về triển khai Kế hoạch thi hành Luật Thương mại điện tử. Đây không chỉ là một chương trình hành động mang tính kỹ thuật pháp lý, mà còn là bước chuẩn bị chiến lược nhằm đưa thương mại điện tử phát triển minh bạch, an toàn, hiện đại và bền vững trong giai đoạn mới.
Hoàn thiện thể chế cho nền kinh tế số hiện đại
Những năm gần đây, thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng với tốc độ thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Người tiêu dùng ngày càng quen thuộc với hoạt động mua sắm trực tuyến; doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số; nền tảng số xuyên biên giới gia tăng ảnh hưởng; các mô hình kinh doanh mới liên tục xuất hiện như livestream bán hàng, kinh doanh đa nền tảng, thương mại điện tử tích hợp mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo trong chăm sóc khách hàng và quảng cáo số.
Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của thương mại điện tử cũng bộc lộ nhiều bất cập. Tình trạng hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại trên không gian mạng diễn biến phức tạp; việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn nhiều hạn chế; cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các nền tảng; thất thu thuế trong kinh doanh trực tuyến; khó khăn trong kiểm soát giao dịch xuyên biên giới… đã đặt ra yêu cầu phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý toàn diện và hiện đại hơn.
Trong bối cảnh đó, Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ tạo ra nền tảng pháp lý mới để quản lý hiệu quả hoạt động thương mại điện tử, thúc đẩy đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, minh bạch và an toàn trên môi trường số.
Xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và cơ chế phối hợp
Theo Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thương mại điện tử được ban hành kèm theo Quyết định số 776/QĐ-TTg, mục tiêu trọng tâm là xác định cụ thể nội dung công việc, thời hạn, tiến độ hoàn thành và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan trong quá trình tổ chức thực hiện Luật. Điểm đáng chú ý là Kế hoạch không chỉ dừng lại ở yêu cầu phổ biến pháp luật, mà còn thiết lập cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương trên phạm vi toàn quốc. Đây là yếu tố đặc biệt cần thiết bởi thương mại điện tử là lĩnh vực có tính liên ngành rất cao, liên quan đến công thương, tài chính, ngân hàng, công nghệ, an ninh mạng, bảo vệ người tiêu dùng, quản lý thuế và quản lý dữ liệu.
Kế hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật về thương mại điện tử. Điều này cho thấy định hướng quản lý không chỉ theo hướng tăng cường chế tài mà còn chú trọng xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong môi trường kinh doanh số.
Có thể thấy, Chính phủ đang tiếp cận vấn đề theo hướng “quản trị phát triển”, nghĩa là vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm quản lý hiệu quả, bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền lợi người tiêu dùng và môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn và nâng cao nhận thức pháp luật
Một trong những nội dung trọng tâm của Kế hoạch là tổ chức quán triệt, tập huấn chuyên sâu, tuyên truyền và phổ biến nội dung của Luật.
Theo đó, Bộ Công Thương được giao chủ trì, phối hợp với Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương, các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan báo chí tổ chức tuyên truyền Luật Thương mại điện tử cũng như các văn bản hướng dẫn thi hành bằng nhiều hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Công tác tuyên truyền không chỉ thực hiện trong giai đoạn đầu khi Luật có hiệu lực mà được triển khai xuyên suốt trong năm 2026 và các năm tiếp theo. Điều này phản ánh nhận thức rằng thương mại điện tử là lĩnh vực thay đổi nhanh, liên tục xuất hiện mô hình mới, do đó việc cập nhật kiến thức pháp luật cần được tiến hành thường xuyên. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh hiện nay vẫn chưa hiểu đầy đủ nghĩa vụ pháp lý khi tham gia thương mại điện tử, đặc biệt liên quan đến kê khai thuế, bảo vệ dữ liệu khách hàng, quảng cáo trực tuyến, xác thực giao dịch hay trách nhiệm trên nền tảng số. Nếu không được hướng dẫn kịp thời, nguy cơ vi phạm pháp luật là rất lớn.
Bởi vậy, việc tổ chức hội nghị, hội thảo, lớp tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ, công chức, doanh nghiệp và cá nhân liên quan theo hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp là giải pháp thiết thực nhằm nâng cao năng lực thực thi pháp luật.
Trong giai đoạn chuyển đổi số hiện nay, năng lực thực thi chính là yếu tố quyết định hiệu quả của chính sách. Một đạo luật hiện đại nhưng đội ngũ thực thi không theo kịp sẽ khó phát huy giá trị trong thực tiễn.
Rà soát hệ thống pháp luật để bảo đảm đồng bộ
Một điểm quan trọng là yêu cầu rà soát toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến Luật Thương mại điện tử. Theo phân công, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố phải rà soát các văn bản thuộc phạm vi quản lý nhà nước được giao; chủ động sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý những nội dung không còn phù hợp.
Bộ Công Thương đóng vai trò đầu mối tổng hợp kết quả rà soát của các bộ, ngành, địa phương để báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Kế hoạch quy định rõ thời hạn các bộ, ngành, địa phương gửi kết quả rà soát về Bộ Công Thương trước ngày 10/5/2026 và Bộ Công Thương tổng hợp báo cáo trong tháng 6/2026.
Việc xác định mốc thời gian cụ thể cho thấy quyết tâm cao của Chính phủ trong việc bảo đảm Luật được triển khai đúng tiến độ ngay khi có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng bởi thương mại điện tử liên quan tới rất nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau như dân sự, đầu tư, thuế, ngân hàng, an ninh mạng, bảo vệ người tiêu dùng, sở hữu trí tuệ, cạnh tranh và xử lý vi phạm hành chính.
Nếu không rà soát đồng bộ, nguy cơ chồng chéo, mâu thuẫn hoặc khoảng trống pháp lý sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi. Do đó, công tác rà soát pháp luật cần được thực hiện với tinh thần thực chất, tránh hình thức.
Quan trọng hơn, quá trình rà soát cũng là cơ hội để các cơ quan quản lý đánh giá lại toàn bộ cơ chế quản lý thương mại điện tử hiện nay, từ đó kiến tạo một môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành toàn diện
Song song với công tác rà soát, Chính phủ đặc biệt chú trọng xây dựng các văn bản quy định chi tiết để bảo đảm Luật đi vào cuộc sống.
Theo Kế hoạch, Bộ Công Thương được giao chủ trì phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng các bộ, ngành, địa phương xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thương mại điện tử.
Khối lượng nội dung cần hướng dẫn là rất lớn, bao trùm nhiều điều khoản quan trọng liên quan đến hoạt động của nền tảng thương mại điện tử, giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu, xác thực thông tin, trách nhiệm của các chủ thể tham gia và cơ chế quản lý nhà nước.
Điều này cho thấy Luật Thương mại điện tử không chỉ điều chỉnh hoạt động mua bán trực tuyến thông thường mà còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái thương mại số toàn diện, phù hợp với xu thế phát triển mới của kinh tế số.
Đặc biệt, việc có sự tham gia của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy các vấn đề liên quan đến thanh toán số, an ninh mạng, công nghệ và dữ liệu sẽ được đặt ở vị trí trung tâm trong quản lý thương mại điện tử thời gian tới.
Trong bối cảnh các giao dịch số ngày càng phức tạp, nguy cơ lừa đảo trực tuyến gia tăng, việc hoàn thiện các quy định chi tiết là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ người tiêu dùng và tạo niềm tin cho thị trường.
Siết chặt xử lý vi phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử
Một điểm đáng chú ý khác của Kế hoạch là xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung các quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại điện tử trong quý IV năm 2026.
Thực tế hiện nay cho thấy chế tài xử lý vi phạm trong môi trường số còn chưa đủ sức răn đe. Nhiều hành vi như bán hàng giả trên sàn thương mại điện tử, giả mạo thương hiệu, quảng cáo sai sự thật, đánh cắp dữ liệu khách hàng hay thao túng đánh giá sản phẩm vẫn diễn ra phổ biến.
Do đó, việc hoàn thiện cơ chế xử phạt là điều kiện cần thiết để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.
Quan trọng hơn, việc sửa đổi quy định xử phạt cần theo hướng thích ứng với đặc thù của môi trường số. Các hành vi vi phạm trên không gian mạng thường diễn ra nhanh, xuyên biên giới và khó truy vết hơn so với thương mại truyền thống. Nếu cơ chế pháp lý chậm thay đổi, cơ quan quản lý sẽ gặp nhiều khó khăn trong xử lý.
Bên cạnh chế tài xử phạt, cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát thương mại điện tử, kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý và phát huy vai trò của nền tảng số trong việc ngăn chặn vi phạm.
Tạo động lực mới cho doanh nghiệp và nền kinh tế
Việc triển khai thi hành Luật Thương mại điện tử không chỉ nhằm tăng cường quản lý mà còn mở ra cơ hội phát triển mới cho cộng đồng doanh nghiệp.
Một hành lang pháp lý minh bạch, đồng bộ và hiện đại sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng kinh doanh trên môi trường số. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thương mại điện tử là cơ hội quan trọng để tiếp cận thị trường rộng lớn với chi phí thấp hơn. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành công cụ hiệu quả để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Khi Luật được triển khai hiệu quả, Việt Nam có thể từng bước xây dựng môi trường thương mại điện tử an toàn, minh bạch và có tính cạnh tranh cao trong khu vực. Đồng thời, việc hoàn thiện thể chế cũng góp phần nâng cao năng lực quản lý thuế, kiểm soát hàng hóa, chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng.
Cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống
Dù Kế hoạch triển khai thi hành Luật đã xác định rõ nhiệm vụ và trách nhiệm của từng cơ quan, song để đạt hiệu quả thực chất vẫn cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội.
Các bộ, ngành cần phối hợp chặt chẽ, tránh tình trạng quản lý chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm. Chính quyền địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Các hiệp hội doanh nghiệp cần tăng cường hỗ trợ hội viên cập nhật quy định mới và nâng cao năng lực chuyển đổi số.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp và người dân cũng cần thay đổi nhận thức, chuyển từ tư duy “kinh doanh tự phát trên mạng” sang tư duy “kinh doanh số có trách nhiệm và tuân thủ pháp luật”.
Trong thời đại kinh tế số, niềm tin thị trường là yếu tố sống còn. Một môi trường thương mại điện tử minh bạch, an toàn và công bằng sẽ là nền tảng để Việt Nam phát triển kinh tế số nhanh và bền vững.
Khẳng định quyết tâm xây dựng quốc gia số
Việc ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Thương mại điện tử thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế cho nền kinh tế số, xây dựng môi trường kinh doanh hiện đại và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia.
Đây không chỉ là bước đi nhằm quản lý hiệu quả hoạt động thương mại điện tử, mà còn là thông điệp rõ ràng về định hướng phát triển dài hạn của Việt Nam: lấy đổi mới sáng tạo, công nghệ số và kinh tế số làm động lực tăng trưởng mới.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, quốc gia nào xây dựng được thể chế số hiện đại, linh hoạt và minh bạch sẽ có lợi thế lớn trong thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Luật Thương mại điện tử và Kế hoạch triển khai thi hành Luật vì thế không chỉ mang ý nghĩa pháp lý đơn thuần, mà còn là bước chuyển quan trọng trong tiến trình xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số ở Việt Nam.
Thanh Long
